اللباب (شرح فارسی بر خلاصه الحساب شيخ بهائى) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٢ - كيفيت عمل تقسيم

ترجمه: مثال‌

عدد «٩٧٥٧٤١» را بر عدد «٥٣» تقسيم كرده خارج قسمتش «١٨٤١٠» عدد صحيح و يازده جزء از پنجاه و سه جزء گرديد و شكل مقابل صورت آن مى‌باشد.

شرح‌ مثلا عدد «٩٧٥٧٤١» را خواستيم بر عدد «٥٣» تقسيم كنيم بعد از اينكه جدول را رسم كرديم و ايندو عدد را در آن طبق گفته قبل قرار داديم ملاحظه مى‌كنيم كه «٥٣» محاذي «٩٧» واقع مى‌شود بزرگ‌ترين عددي كه اگر آن را در «٥٣» ضرب كنيم و حاصل ضربش را از «٩٧» كم كنيم باقيمانده از «٥٣» كمتر است «١» مى‌باشد چنان كرديم و حاصل را در زير «٩٧» قرار داده و باقيمانده را كه «٤٤» باشد در زير خطّ عرضى قرار داديم و «١» را بالاى جدول روى عدد «٩» گذارديم.

بعد «٥٣» را بطرف راست يك مرتبه نقل داده سپس از مقسوم عدد «٥» را با «٤٤» در نظر گرفته عدد ملحوظ «٤٤٥» مى‌شود.

آنگاه آنرا به «٥٣» تقسيم مى‌كنيم عدد قابل قسمت «٨» است و اينعمل را مانند قبل انجام مى‌دهيم تا پايان عمل يعنى تا جائيكه «٥٣» با «٤١» محاذى شود آنگاه فوق جدول را مى‌نگريم «١٨٤١٠» بچشم مى‌خورد و نيز داخل جدول عدد «١١» ديده مى‌شود.

پس خارج قسمت ايندو عدد ٥٣/ ١١ ١٨٤١٠ مى‌باشد.

و براى راهنمائى بيشتر نحوه‌اى كه مقسوم را بطرف چپ انتقال دهيم و مقسوم عليه را بجاى خود ثابت بگذاريم در جدول مقابل رسم نموديم.