اللباب (شرح فارسی بر خلاصه الحساب شيخ بهائى) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٩٩ - طرز بدست آوردن ارتفاع بلنديهائى كه مسقط الحجر ندارند

مى‌كنند و گاهى باعتبار قدم و از آن بظلّ القدم نام مى‌برند.

اگر ظلّ باعتبار اصابع باشد هروقت يك طرف عضاده روى درجه «٤٥» واقع شود طرف ديگرش روى «١٢» جزء از اجزاء تحتانى قرار مى‌گيرد.

و اگر باعتبار اقدام باشد در اينحال روى «٥/ ٦» يا «٧» جزء واقع مى‌شود.

بعد از بدست آوردن خطّ ظلّ جاى پاى خود را نشان مى‌گذاريم سپس اگر قسمت تحتانى صفحه اسطرلاب باعتبار اقدام مخطوط باشد شظيه تحتانى را بقدر يك قدم مى‌گردانيم.

و اگر بملاحظه اصابع باشد بقدر يك اصبع آنرا دور مى‌دهيم و منظور از دور دادن اينستكه يا يك قدم و يا يك اصبع بآن اضافه يا كم مى‌كنيم.

سپس جاى خود را تغيير داده يا بجلوتر رفته و يا بعقب‌تر و در موضعى مى‌ايستيم كه رأس مرتفع را يكبار ديگر از روزنه‌هاى عضاده بنگريم سپس آنجا را نشان مى‌گذاريم.

بعد مسافت بين دو موضع ايستادن را تحصيل مى‌كنيم آنگاه اين مقدار را در عدد هفت ضرب مى‌كنيم «اگر خطوط بلحاظ اقدام باشند» و يا در عدد «١٢» (اگر بلحاظ اصابع مخطّط باشد).

سپس حاصل ضرب را با مقدار قامت جمع مى‌كنيم و حاصل جمع مقدار ارتفاع بلنديست.

متن: الفصل الثالث في معرفة عروض الانهار و اعماق الآبار

امّا الاوّل فقف على شاطئ النّهر و انظر جانبه الآخر من ثقبتى العضادة ثمّ درّ الى ان ترى شيئا من الارض منهما و الاسطرلاب على وضعه.

فما بين موقفك و ذلك الشّي‌ء يساوي عرض النّهر.