اللباب (شرح فارسی بر خلاصه الحساب شيخ بهائى) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٧ - قاعده ضرب نسبت به ضرب آحاد در اعداد بين ده و بيست

شرح‌

اينقاعده مربوط بضرب اعداد آحاد در اعداد بين «١٠» و «٢٠» مى‌باشد و آن اينستكه: ابتداء مضروبين را باهم جمع نموده سپس حاصل را ملاحظه مى‌كنيم بعد مقدار زيادى آن بر عدد «١٠» را اخذ كرده در آن ضرب مى‌نمائيم.

آنگاه عدد آحاد را از عدد «١٠» كم كرده حاصلش را در عدد آحادى كه با آن عدد مركّب است ضرب مى‌كنيم.

پس از آن حاصلضرب را از آن عدد مبسوط يعنى عدديكه در «١٠» ضرب كرديم تفريق مى‌كنيم حاصل نتيجه ضرب دو عدد مضروب و مضروب فيه مى‌باشد.

متن: مثالها:

ثمانية في اربعة عشر:

نقّصنا من المأة و العشرين مضروب الإثنين فى الاربعة.

ترجمه: مثال‌

خواستيم عدد «٨» را در «١٤» ضرب كنيم:

از عدد «١٢٠» حاصلضرب «٢» در «٤» را كه هشت مى‌شود كسر نموده «١١٢» شد و اين عدد حاصلضرب «٨» در «١٤» مى‌باشد.

شرح‌ مثلا در ضرب عدد «٨» در عدد «١٤».

ابتداء ايندو را باهم جمع مى‌كنيم مجموع «٢٢» مى‌شود سپس مقدار زيادى اينعدد بر عدد «١٠» را بدست مى‌آوريم «١٢» شد بعد آنرا در «١٠» ضرب مى‌كنيم حاصل «١٢٠» مى‌شود بعد عدد آحاد يعنى «٨» را از «١٠» كم كرده حاصل آنرا در عدد آحاديكه با عدد ديگر «١٤» است يعنى عدد «٤» ضرب كرده حاصل يعنى «٨» را از عدد مبسوط يعنى «١٢٠» كم مى‌كنيم حاصل «١١٢» همان نتيجه ضرب «١٤» در عدد «٨» مى‌باشد.