اللباب (شرح فارسی بر خلاصه الحساب شيخ بهائى) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٩ - مقدمه دوم

باين شكل «٣/ ٢ ١» يا ٣/ ٢ ١ ترسيم مى‌كنيم.

و نصف و پنج سدس را باين شكل ٦/ ٥/ ٢/ ١ مى‌نويسيم.

و دو خمس و سه ربع را باين طرز ٥/ ٢ و ٤/ ٣ رسم مى‌نمائيم.

و جزئى از يازده جزء از يك جزء سيزده را باين شكل ١١/ ١ از ١٣/ ١ رقم مى‌كنيم.

متن: المقدّمة الثّانية:

مخرج الكسر اقلّ عدد يصحّ منه.

فمخرج المفرد ظاهر و هو بعينه مخرج المكرّر.

و مخرج المضاف مضروب مخارج مفرداته بعضها فى بعض.

و امّا المعطوف فاعتبر مخرجى كسرين منه.

فان تباينا فاضرب احدهما فى الآخر او توافقا فوفق احدهما فى الآخر او تداخلا فاكتف بالاكثر ثمّ اعتبر الحاصل مع مخرج الكسر الثّالث و اعمل ما عرفت و هكذا فالحاصل هو الجواب.

ترجمه:

مقدّمه دوّم‌

مخرج كسر كمترين عددى است كه مى‌توان كسر را صحيحا از آن برداشت، پس مخرج كسر مفرد ظاهر و روشن است و همان مخرج عينا مخرج كسر مكرّر مى‌باشد.

و مخرج كسر مضاف عبارتست از حاصلضرب مخارج برخى از مفردات در بعضى ديگر.

و امّا كسر معطوف، پس دو مخرج كسرين متعاطفين را بايد ملاحظه كنى، پس اگر باهم متباين بودند يكى را لازم است در ديگرى ضرب كنى و حاصلضرب مخرج مشترك آندو است و اگر بين آندو توافق بود پس وفق يكى را در عين ديگرى بايد ضرب كرد و اگر متداخل باشند پس بعدد اكثر اكتفاء كن و سپس حاصل را با مخرج كسر سوّم ملاحظه نما و اين عمل را بنحوى كه گذشت ادامه بده و آنچه بدست مى‌آيد جواب مى‌باشد.