اللباب (شرح فارسی بر خلاصه الحساب شيخ بهائى) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٤ - قاعده ديگر در تسهيل ضرب

اگر مراتب در عمل ضرب زياد شد مثل اينكه مضروبين يا يكدام دو رقمى يا سه رقمى شدند در اينجا بايد از كاغذ و قلم استفاده كرد و حواصل را در آن ضبط نمود تا موجب اشتباه نشود.

پس اگر ضرب از قبيل ضرب مفرد در مركّب باشد اعمّ از اينكه مفرد آحاد بوده يا غير آحاد باشد قاعده اينستكه:

ابتداء مفرد را در مرتبه اوّل مضروب فيه يا مرتبه آحاد ضرب مى‌كنيم حاصل ضرب يا عدد آحاد مى‌شود و يا مفرد غير آحاد و يا مركّب بدست مى‌آيد:

پس اگر آحاد شد آنرا در زير خطّ عرضى رسم مى‌كنيم:

و اگر مركّب شد رقم آحاد آنرا در زير خطّ عرضى رسم كرده سپس اگر حاصل بين «١٠» و «٢٠» بود عدد «١» را حفظ مى‌كنيم.

و اگر بين «٢٠» و «٣٠» بود عدد «٢» را و همچنين سائر اعداد ديگر.

پس از آن وقتى عدد مضروب را در مرتبه دوّم مضروب فيه ضرب كرديم اگر در مرتبه دوّم عدد بود مقدار «١» يا «٢» يا «٣» را كه قبلا حفظ كرده بوديم باين حاصل ضرب اضافه كرده و مجموع را در زير خطّ عرضى در طرف چپ عدد قبلى مى‌نويسيم.

و امّا اگر عدد نبوده بلكه صفر بود همان «١» يا «٢» يا «٣» يا غير آنها را رسم مى‌كنيم.

و امّا صورت سوّم يعنى از ضرب مضروب در مرتبه اوّل مضروب فيه عددى كه حاصل شد مفرد غير آحاد بود.

مثلا «١٠» يا «٢٠» و يا «٣٠» و غير آن قاعده اينستكه:

صفر را ابتداء نوشته آنگاه از جنس آن مفرد عددى را حفظ مى‌كنيم و مانند صورت قبلى عمل مى‌كنيم.

مثلا حاصل اگر «١٠» بود يك را حفظ مى‌كنيم و در «٢٠» عدد دو را و در «٣٠» عدد سه را و همچنين اعداد ديگر.

حال اگر در مرتبه آحاد مضروب فيه يا سائر مراتب ديگر آن صفر بود از ضرب مضروب در آن، عدد حاصل نمى‌شود بلكه بايد خود صفر را در زير خطّ عرضى‌