اللباب (شرح فارسی بر خلاصه الحساب شيخ بهائى) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠٧ - تجنيس

شرح‌

مقدّمه سوّم در عمل تجنيس و رفع مى‌باشد:

تجنيس‌

عبارتست از اينكه عدد صحيحى را صورت كسر معيّنى قرار دهيم و كيفيّت عمل اينستكه:

كسورى كه همراه آنها عدد صحيح است ابتداء آن عدد را در مخرج ضرب كرده سپس حاصل را با صورت كسر جمع مى‌كنيم و مجموع را صورت قرار مى‌دهيم و مخرج را بحال خود باقى مى‌گذاريم.

پس اگر بخواهيم «٤/ ١ ٢» را تجنيس كنيم «٢» را در «٤» ضرب كرده حاصل را با «٩» جمع مى‌كنيم و مخرج را بحال خود باقى مى‌گذاريم پس حاصل چنين «٤/ ٩» مى‌شود.

و نيز مجنّس «٥/ ٣ ٦» مبدّل به «٥/ ٣٣» مى‌گردد چنانچه مجنّس كسر «٧/ ١/ ٣/ ١ ٤» كه عدد مضافست «٢١/ ٨٥» مى‌شود زيرا ابتداء «٣» را در «٧» ضرب كرده و مخرج كسر مضاف را تحصيل مى‌كنيم بعد حاصل «١» در «١» را صورت قرار مى‌دهيم پس بصورت «٢١/ ١ ٤» درمى‌آيد پس از آن «٤» را در «٢١» ضرب كرده و حاصل ضرب را با يك جمع نموده حاصلش را كه «٨٥» است در صورت قرار مى‌دهيم.

قوله: و تزيد عليه صورة الكسر: ضمير در «عليه» به حاصل ضرب عدد صحيح در مخرج كسر راجع است.

متن: و امّا الرّفع، فجعل الكسور صحاحا.

فإذا كان معنا كسر عدده اكثر من مخرجه قسّمناه على مخرجه فالخارج صحيح و الباقى كسر من ذلك المخرج.

فمرفوع خمسة عشر ربعا ثلاثة و ثلاثة ارباع.

ترجمه: و امّا رفع: پس آن عبارتست از قراردادن كسر را بصورت عدد صحيح.

پس هرگاه كسرى داشته باشيم كه عددش يعنى صورت آن بيشتر از مخرجش باشد