اللباب (شرح فارسی بر خلاصه الحساب شيخ بهائى) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦١ - قاعده ديگر در تسهيل ضرب

مثال «٢»

حال اگر بجاى «١٢» عدد «١٣» بود ربع آن مساوى با ٤/ ١ ٣ است پس اوّل «٣» را به «١٠٠» بسط مى‌دهيم آنگاه ربع «١٠٠» كه «٢٥» باشد به «٣٠٠» اضافه مى‌كنيم حاصل كه ٣٢٥ باشد حاصل ضرب دو عدد است.

مثال «٣»

حال اگر بجاى «٢٥» در «١٢» عدد «٢٦» در «١٢» داشتيم ابتداء «٢٦» را با «١٠٠» مى‌سنجيم حاصل «٢٦/ ٢٢ ٣» شد پس بهمين نسبت عدد «١٢» را كوچك مى‌كنيم آنگاه حاصلش را در «١٠٠» ضرب مى‌نمائيم عدد حاصل نتيجه ضرب «٢٦» در «١٢» مى‌باشد.

متن: قاعدة:

قد يسهّل الضّرب بان تضعّف احد المضروبين مرّة فصاعدا و تنصّف الآخر بعدّة ذلك و تضرب ما صار إليه احدهما فيما صار إليه الآخر.

ترجمه:

قاعده ديگر در تسهيل ضرب‌

بسا مى‌توان عمل ضرب را تسهيل كرد و آن باين نحو است كه يكى از دو عدد مضروب را بيكمرتبه يا بيشتر مضاعف مى‌كنيم و سپس عدد ديگر را بتعدادى كه عدد اوّل را مضاعف نموديم تنصيف مى‌كنيم و سپس حاصل اوّل را در حاصل ديگر ضرب كرده حاصلضرب عدد مطلوب ما است.

شرح‌ گاهى براى تسهيل و آسان نمودن ضرب از اين قاعده استفاده مى‌شود كه‌