اللباب (شرح فارسی بر خلاصه الحساب شيخ بهائى) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٨٤ - فصل سوم در بيان مساحت اجسام

ارتفاع التّامّ و كمّل العمل و براهين جميع هذه الاعمال مفصّلة في كتابنا الكبير المسمّى ببحر الحساب وفّقنا اللّه تعالى لا تمامه.

ترجمه: و امّا مساحت مخروط مضلّع.

پس يك ضلع از قاعده بزرگ را در ارتفاعش ضرب كن و حاصل ضرب را بر تفاضل بين يكى از اضلاع قاعده بزرگ و ضلعى از قاعده كوچك تقسيم نما تا مساحت ارتفاع مخروط تامّ بدست آيد و سپس عمل را باتمام برسان.

و براهين و ادلّه تمام اين اعمال بنحو تفصيل در كتاب كبير ما كه به بحر الحساب موسوم است و خداوند متعال توفيق اتمام آنرا بما عنايت فرمايد مذكور مى‌باشد.

شرح‌ امّا مساحت مخروط ناقص مضلّع را بواسطه چند عمل زير مى‌توان بدست آورد.

اوّل: يك ضلع از اضلاع بزرگ را در ارتفاع ضرب مى‌كنيم.

دوّم: تفاوت بين يكى از اضلاع قاعده بزرگ و يكى از اضلاع قاعده كوچك را بدست مى‌آوريم.

سوّم: حاصل ضرب اوّل را بر اين تفاوت تقسيم مى‌كنيم خارج قسمت ارتفاع مخروط تامّ است.

بعد تمام اعمال بعدى را كه در مخروط ناقص مستدير انجام داديم بجاى مى‌آوريم حاصل مساحت مخروط ناقص مضلّع است.

و امّا ادلّه و براهين اموريكه در اين فصل و فصول قبلى گفته شد تمام را مصنّف (ره) در كتاب كبير خود بنام بحر الحساب آورده‌اند و لكن جاى بسيار تأسّف است كه اين كتاب از كتب خطّيّه‌اى است كه تا بحال بطبع نرسيده بلكه نسخه خطّى آن هم يا اصلا نيست و يا اگر هم باشد در غايت عزّت و ندرت است بطوريكه در هر كتابخانه نمى‌توان بآن دست يافت. و ما نيز از ذكر ادلّه و براهين در اينجا صرفنظر كرديم زيرا خوف آن داشتيم كه باعث ملال خاطر و كدورت حال شود