اللباب (شرح فارسی بر خلاصه الحساب شيخ بهائى) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٣ - قاعده ضرب اعداد در پانزده و صد و پنجاه و هزار و پانصد

اگر مضروب فيه «١٥» باشد مجموع را در عدد «١٠» ضرب مى‌نمائيم و اگر «١٥٠» باشد در عدد «١٠٠» و اگر «١٥٠٠» باشد در عدد «١٠٠٠» و حاصل ضرب جواب مى‌باشد.

و امّا اگر عدد مضروب داراى نصف صحيح و كسر بود قاعده اينستكه:

اوّل نصف صحيح آنرا بدست آورده پس از آن مانند سابق عمل مى‌كنيم فقط در اينقسم يك عمل اضافه دارد و آن اينستكه:

در پايان اگر مضروب فيه «١٥» باشد بعدد مبسوط «٥» را كه نصف «١٠» است اضافه مى‌نمائيم و اگر «١٥٠» باشد عدد «٥٠» و اگر «١٥٠٠» باشد «٥٠٠» را علاوه مى‌نمائيم و حاصل جمع جواب مى‌باشد:

قوله: فزد عليه نصفه: ضماير مجرورى به كلّ عدد راجعند.

متن: مثالها:

اربعة و عشرون في خمسة عشر.

الجواب ثلثمأة و ستّون او خمسة و عشرون في مأة و خمسين.

الجواب ثلاثة آلاف و سبعمأة و خمسون.

ترجمه: مثال «١»

اگر بخواهى عدد «٢٤» را در «١٥» ضرب كنى طبق قاعده مذكور جوابش «٣٦٠» مى‌شود و اگر «٢٥» را در «١٥٠» بخواهى ضرب نمائى جوابش «٣٧٥٠» مى‌گردد.

شرح‌ اگر عدد «٢٤» را بخواهيم در «١٥» ضرب كنيم ابتداء آنرا نصف كرده سپس نصف يعنى «١٢» را با خودش جمع مى‌كنيم حاصل كه «٣٦» باشد در «١٠» ضرب مى‌كنيم حاصل «٣٦٠» مى‌شود و اين همان حاصل ضرب «٢٤» در «١٥» است.