اللباب (شرح فارسی بر خلاصه الحساب شيخ بهائى) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥١ - قاعده ضرب اعداد بين ده و بيست در اعداد بين بيست و صد

اضافه كن و سپس عدد بدست آمده را به عشرات بسط داده آنگاه مضروب آحاد در آحاد را بعدد حاصل اضافه نما آنچه بدست مى‌آيد حاصلضرب دو عدد منظور مى‌باشد.

شرح‌ اين قاعده مربوط است بضرب اعداديكه بين «١٠» و «٢٠» قرار دارند در اعداديكه بين «٢٠» و «١٠٠» واقع شده‌اند بشرطيكه مشتمل بر دو مرتبه باشند.

پس اعداد «٢٠، ٣٠، ٤٠، ٥٠، ٦٠، ٧٠، ٨٠، ٩٠» از مورد بحث خارجند.

و آن اينستكه:

ابتداء آحاد عدد كوچكتر را در تعداد تكرار عدد «١٠» ضرب مى‌كنيم.

مثلا اگر ضرب «١٤» در «٥٦» باشد «٤» را در «٥» كه تعداد تكرار «١٠» در عدد بزرگ‌تر است ضرب مى‌كنيم آنگاه حاصلضرب را با عدد بزرگ‌تر جمع مى‌كنيم سپس حاصل جمع را در عدد «١٠» ضرب كرده پس از آن حاصل ضرب آحاد يكى را در آحاد ديگرى بدست آورده با عدد مبسوط جمع مى‌كنيم نتيجه جوابى است كه مطلوب ما مى‌باشد.

قوله: آحاد اقلّهما: يعنى اقلّ المضروبين.

قوله: على اكثرهما: يعنى اكثر المضروبين.

قوله: و تزيد عليه: ضمير در «عليه» به عدد مبسوط راجع است.

متن: مثالها:

اثنا عشر في ستّة و عشرين زدت الاربعة على الستّة و العشرين و بسطت الثّلاثين عشرات و تمّمت العمل حصل ثلث مأة و اثنا عشر.

ترجمه: مثال‌

اگر بخواهى عدد «١٢» را در «٢٦» ضرب كنى مى‌بايد عدد «٤» را به «٢٦» بيفزائى و حاصل يعنى «٣٠» را به عشرات بسط دهى و سپس عمل را باتمام رسانى و عدد حاصل شده «٣١٢» است كه مطلوب ما مى‌باشد.