اللباب (شرح فارسی بر خلاصه الحساب شيخ بهائى) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٤ - كيفيت عمل

و اگر بزرگتر باشد از دو حال خارج نيست:

اوّل: مرتبه بعدى مفروق‌منه خالى از عدد باشد.

دوّم: آنكه چنين نباشد.

در صورت ثانى واحدى از مرتبه بعدى كه نسبت بمرتبه قبلى مرتبه عشرات است گرفته و آنرا پهلوى عدد مرتبه قبلى از مفروق‌منه قرار مى‌دهيم.

مثلا اگر عدد مرتبه قبلى «٢» باشد با در نظر گرفتن واحد و پهلوى آن قرار دادن «١٢» مى‌شود.

و اگر مرتبه عشرات از عدد خالي باشد بناچار از مرتبه مآت واحدى اخذ نموده و آنرا عدد «١٠» حساب مى‌كنيم لذا مقدار «٩» تا از آنرا برداشته در جاى مرتبه عشرات كه خالي هست مى‌گذاريم و با آن واحد باقى عمل را به پايان مى‌رسانيم.

باين ترتيب كه واحد را در پهلوى مرتبه آحاد گذاشته سپس مفروق را از آن كم مى‌كنيم و باقيمانده را زير خطّ مى‌نويسيم سپس بمرتبه بعدى كه مرتبه عشرات باشد منتقل مى‌شويم آنگاه مرتبه بعدى را از عدد «٩» كه در مرتبه عشرات مفروق‌منه قرار داده بوديم كم مى‌كنيم و بهمين ترتيب پيش مى‌رويم تا عمل باتمام رسد.

مثلا اگر عدد «١٧٨» را بخواهيم از عدد «٢٠٤» تفريق كنيم آندو را طبق شكل زير رسم كرده سپس از طرف راست شروع مى‌كنيم.

ابتداء عدد «٨» را از مرتبه فوقش كه «٤» باشد تفريق مى‌نمائيم چون ممكن نيست بايد از مرتبه عشرات واحدى را اخذ كنيم مرتبه عشراتش از عدد خالى است به ناچار از مرتبه مآتش عدد واحد را كه در حقيقت ده مى‌باشد اخذ مى‌نمائيم لذا از عدد «٢» كه در مرتبه مآت هست يك واحد كم مى‌شود و مبدّل به «١» مى‌گردد.

سپس واحدى را كه از مرتبه مآت اخذ كرده بوديم و در حقيقت «١٠» بود «٩» واحد از آن برداشته در مرتبه عشرات قرار مى‌دهيم و واحد باقيمانده را در پهلوى «٤» قرار داده «١٤» مى‌شود.

سپس «٨» را از «١٤» تفريق نموده باقيمانده «٦» مى‌گردد بعد بمرتبه بعدى‌