اللباب (شرح فارسی بر خلاصه الحساب شيخ بهائى) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٩ - كيفيت عمل تقسيم

ما قبل آخر باشد چنانچه در شكل ديده مى‌شود.

قوله: وضعها خلالها: ضمير مؤنّث در «ضعها» به مراتب و در «خلالها» به سطور راجع است.

قوله: و المقسوم عليه تحته: يعنى تحت الشّكل.

قوله: بحيث يحاذى آخره آخره.: ضمير مجرورى در «آخره» اوّل به مقسوم عليه و در «آخره» دوّم به مقسوم راجع است.

قوله: اذا حاذاه: ضمير فاعلى به مقسوم عليه و ضمير مفعولى به مقسوم برمى‌گردد.

قوله: و الّا فبحيث: كلمه «الّا» يعنى و ان زاد المقسوم عليه الخ.

متن: ثمّ تطلب اكثر عدد من الآحاد يمكن ضربه في واحد واحد من مراتب المقسوم عليه و نقصان الحاصل ممّا يحاذيه من المقسوم و ممّا على يساره انكان شيى‌ء واضعا للباقي تحت خطّ فاصل فإذا وجدت وضعته فوق الجدول محاذيا لاوّل مراتب المقسوم عليه و عملت به ما عرفت.

ترجمه: سپس بزرگترين عدد آحادى را كه ممكنست آنرا در دانه دانه از مراتب مقسوم عليه ضرب كنى طلب كن و پس از ضرب آن در مراتب مقسوم عليه حاصل ضرب را از مقسوم كه محاذى آن واقع شده است و نيز از عددى كه در جانب چپ آن قرار گرفته كسر كن مشروط باينكه در آنجا عددى باشد و پس از كسر باقيمانده را زير خط فاصل بنويس و بهر صورت بعد از يافتن چنين عددى آنرا بالاى جدول محاذى با اوّل مرتبه عدد مقسوم عليه قرار بده و بعد عمل را بهمين نحو بپايان برسان.

شرح‌ پس از اينكه اعداد را در جدول قرار داديم براى عمل بايد عددى را انتخاب كرد كه وقتى آنرا در واحد واحد از مراتب مقسوم عليه ضرب كرديم يا بمقدار اعداد مقسوم باشد و يا اينكه اگر حاصل ضرب آن عدد در مقسوم عليه را زير مقسوم قرار