اللباب (شرح فارسی بر خلاصه الحساب شيخ بهائى) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٩ - قاعده ضرب اعداد در پنج و پنجاه و پانصد

شرح‌

مثلا در ضرب عدد «١٢» در «١٣» ابتداء «٢» را با «١٣» جمع مى‌كنيم سپس حاصل را در «١٠» ضرب كرده «١٥٠» مى‌شود بعد حاصل ضرب «٢» در «٣» را با آن جمع كرده حاصل «١٥٦» مى‌شود و اينعدد حاصلضرب «١٢» در «١٣» مى‌باشد.

متن: قاعدة:

كلّ عدد تضرب في خمس او خمسين او خمسمأة فابسط نصفه عشرات او مآت او الوفا و خذ للكسر نصف ما اخذت للصّحيح.

ترجمه:

قاعده ضرب اعداد در پنج و پنجاه و پانصد

هر عددى را كه بخواهى در پنج يا پنجاه يا پانصد ضرب كنى پس نصف آنرا به عشرات يا مآت يا الوف بسط بده و اگر عدد صحيح نباشد قاعده اينست كه براى كسر آن نصف آنچه براى صحيح اخذ كردى، اخذ نمائى.

شرح‌ قاعده ضرب اعداد در «٥» يا «٥٠» يا «٥٠٠» اينستكه:

اگر آن عدد صحيح باشد يعنى داراى نصف بدون كسر باشد آن نصف را يا در «١٠» ضرب مى‌كنيم اگر مقصود ضرب آن در «٥» باشد.

و يا در «١٠٠» اگر منظور ضرب آن در «٥٠» باشد.

و يا در «١٠٠٠» اگر مطلوب ضرب آن در «٥٠٠» باشد.

و حاصل همان حاصلضرب عدد منظور در يكدام از ٥ يا ٥٠ يا ٥٠٠ است و چنانچه آن عدد داراى نصف صحيح نباشد قاعده اينستكه نصف صحيح آنرا ابتداء اخذ نموده و طبق قبل عمل مى‌كنيم پس از آن نصف ١٠ و يا نصف ١٠٠ و يا نصف ١٠٠٠ را بآن اضافه كرده و حاصل جمع همان عدد مطلوب مى‌باشد.