اللباب (شرح فارسی بر خلاصه الحساب شيخ بهائى) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٠٧ - فصل اول شرح مقدمات جبر

مانند شيئ است بواحد و نسبت واحد بجزء شيئ مانند جزء الشّيئ است بجزء مال و جزء مال بجزء كعب مانند جزء كعب است بجزء مال المال.

متن: و اذا اردت ضرب جنس في آخر فانكانا فى طرف واحد فاجمع مراتبهما و حاصل الضّرب سمّى المجموع كمال الكعب في مال مال الكعب.

الاوّل خماسىّ و الثّانى سباعىّ.

فالحاصل كعب كعب كعب الكعب اربعا و هو فى الثّانية عشر.

ترجمه و شرح: اگر در عمل جبرى لازم بود كه جنسى از ارقام جبرى را در جنس ديگر ضرب كنيم از دو حال خارج نيست:

اوّل: هر دو جنس در يك طرف باشند يعنى يا هردو در طرف صعود باشند مانند ضرب مال در كعب يا هردو در طرف نزول باشند مانند ضرب جزء مال در جزء كعب.

دوّم: آنكه يكى در طرف صعود و ديگرى در طرف نزول مانند ضرب كعب در جزء مال يا بالعكس.

امّا صورت اوّل: قاعده اينستكه مراتب هردو را جمع كنيم و حاصل جمع معادلست با حاصل ضرب.

مثلا اگر بنا شد مال الكعب را در مال مال الكعب ضرب كنيم در اينجا چون هردو در طرف صعود هستند پس مرتبه اوّل كه پنج باشد با مرتبه دوّم كه هفت باشد جمع مى‌كنيم و حاصل جمع كه دوازده باشد معادل با كعب كعب كعب الكعب مى‌گردد و اين رقم حاصل ضرب ايندو جنس است.

متن: او فى الطّرفين فالحاصل من جنس الفضل في طرف ذى الفضل.

فجزء مال المال في مال الكعب الحاصل الجذر.

و جزء كعب كعب الكعب في مال مال الكعب الحاصل جزء المال.

ترجمه و شرح: و امّا صورت دوّم كه هركدام در طرفى باشند حاصل ضرب آنها عبارتست از معادل فضل و زيادى كه بين آندو است پس اگر زيادى در جانب صعود