اللباب (شرح فارسی بر خلاصه الحساب شيخ بهائى) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٧٦ - فصل دوم در شرح مساحت بقيه سطوح

او اقسمت المحيط عليه خرج القطر.

ترجمه و شرح: اگر قطر و مساحت معلوم بود و خواستيم محيط را تحصيل كنيم قاعده اينستكه قطر را در عدد ٧/ ١ ٣ ضرب مى‌كنيم حاصل قطر است.

و اگر محيط معلوم بود و قطر مجهول قبلا طرقى را براى تحصيل آن ذكر كرديم و گفتيم كه يك طريق همين راهى است كه مصنّف (ره) فرموده.

متن: و امّا قطاعاها فاضرب نصف القطر في نصف القوس.

و امّا قطعتاها فحصّل مركزيهما و اجعلهما قطاعين ليحصل مثلّث فانقصه من القطاع الاصغر ليبقى مساحة الصّغرى.

او زده على الاعظم ليحصل مساحة الكبرى.

ترجمه: و امّا مساحت دو قطاع دايره:

پس براى تحصيل آن مى‌بايد نصف قطر را در نصف قوس ضرب كنى و حاصل ضرب مساحت آنست.

و امّا مساحت دو قطعه دائره:

تداء مركز دو قطعه را بدست‌آور و سپس آندو را بدو قطاع مبدّل كن تا مثلّثى بدست آيد بعد آن مثلّث را از قطاع كوچكتر كم كن تا مساحت قطعه كوچك باقى بماند يا مثلّث را به قطاع بزرگتر بيافزا تا مساحت قطعه بزرگ بدست آيد.

شرح‌ و امّا طرز تحصيل مساحت قطاع چه اكبر و چه اصغر قاعده اينستكه:

نصف قطر دائره را در نصف قوس كه يك جزء از قطاع هست ضرب كرده حاصل مساحت قطاع مى‌شود.

پس اگر قطر شش ذراع و قوس دو ذراع باشد مساحت آن سه ذراع مى‌شود.

و امّا نحوه تحصيل مساحت دو قطعه‌اى كه در دايره هست كه يكى قطعه كوچك است و ديگرى بزرگ طريق هركدام با ديگرى فرق دارد.