اللباب (شرح فارسی بر خلاصه الحساب شيخ بهائى) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٦٠ - شرح اشكال هندسى

٩- عظيمه ارتفاع.

١٠- عظيمه مشرق و مغرب.

كه هركدام از اينها را طورى در روى كره زمين در فضا تصوير مى‌كنند كه زمين بواسطه آن بدو نيمه مساوى تقسيم مى‌شود و اگر دائره مفروضه روى سطح كره آنرا بدو نيمه متساوى تقسيم نكند بآن صغيره گويند چنانچه صغائرى كه در علم هيأت از آنها نام مى‌برند و اشهر از صغائر ديگرند سه مى‌باشند.

١- مدارات ميول يا مدارات يومى.

٢- مدارات عروض.

٣- مقنطرات.

و شرح و تفصيل هر كدام از عظائم و صغائر در علم هيئت مسطور و مذكور است.

متن: او ستّة مربّعات متساوية فمكعّب.

او دائرتان متساويتان متوازيتان و سطح واصل بينهما بحيث لو ادير خطّ مستقيم واصل بين محيطهما عليهما ماسّة بكلّه في كلّ الدّورة فاستوانة و هما قاعدتاها و الواصل بين مركزيهما سهمهما.

فإنكان عمودا على القاعدة فالاستوانة قائمة و الّا فمائلة.

ترجمه: و اگر شش مرّبع متساوى به جسمى محيط باشند شكل حادث مكعّب ناميده مى‌شود و اگر دو دائره متساوى و متوازى و يك سطحى كه بين ايندو را وصل مى‌كند بجسمى احاطه داشته باشند بطورى كه اگر خطّ مستقيمى را كه فاصله بين محيط دو دائره را بهم وصل مى‌كند روى آن سطح دور دهيم در هر دورى تمام آن سطح را مسّ نمايد شكل حادث را استوانه خوانده و دو دائره مذكور را قاعده آن گفته و خطّى كه مركز دو دائره را بهم وصل مى‌نمايد سهم استوانه نام دارد.

و اگر سهم بر قاعده استوانه عمود باشد استوانه را قائم و در غير اينصورت آنرا استوانه مايل خوانند.