اللباب (شرح فارسی بر خلاصه الحساب شيخ بهائى) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٣٨ - شرح شرح حساب خطائين و نحوه عمل در آن

ترجمه: مسئله‌

پس اگر گفته شود:

چه عددى است وقتى بر آن دو ثلثش باضافه يك درهم را اضافه كنيم عدد ده بدست مى‌آيد؟

جواب‌

اگر آنرا عدد «٩» فرض كنيم خطاء اوّل بمقدار شش عدد زائد مى‌شود يعنى حاصل «١٦» مى‌شود كه از «١٠» شش عدد زائد است.

و اگر آنرا عدد «٦» فرض كنيم خطاء دوّم يكعدد زائد مى‌شود يعنى حاصل «١١» شده كه از «١٠» يكعدد زائد است.

پس محفوظ اوّل «٩» و محفوظ دوّم «٣٦» بوده و خارج قسمت مقدار زائد بين ايندو بر مقدار زائد بين خطائين پنج عدد صحيح و دو خمس مى‌شود كه آن عدد مطلوب مى‌باشد.

شرح‌ مثلا اگر پرسيدند چه عددى است كه اگر دو ثلث آنرا با يكدرهم اضافه كنيم ده مى‌شود؟

ابتداء آنرا نه فرض مى‌كنيم و طبق سؤال در آن تصرّف مى‌نمائيم نتيجه شانزده مى‌شود يعنى شش عدد زيادى مى‌شود كه خطاء اوّل است.

بعد عدد مجهول را شش فرض مى‌كنيم و بعد از تصرّف در آن نتيجه يازده مى‌شود يعنى يكى زيادى‌