اللباب (شرح فارسی بر خلاصه الحساب شيخ بهائى) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٣٢ - شرح شرح عمل تناسب

٢- واسطه كه عدد پنج باشد.

٣- معلوم كه عدد سه باشد و سائل در سؤال بآن تصريح كرده حال تحصيل عدد مجهول در كمال سهولت مى‌باشد زيرا از طريق تناسب چنين مى‌گوئيم.

بت عدد چهار به پنج مانند نسبت عدد مجهول است بسه پس اين تناسب طرفين آن معلومست و مجهول الوسط مى‌باشد لذا چهار را كه در يك طرفست در سه كه در طرف ديگر است ضرب كرده حاصل ضرب كه دوازده باشد بر پنج كه احد الوسطين است تقسيم مى‌كنيم حاصل دو عدد صحيح و دو خمس مى‌شود.

و اين همان عدد مجهول است كه اگر ربعش را بآن اضافه كنيم عدد سه حاصل مى‌شود.

و ما در ذيل صورت عملى آنرا بدين ترتيب مى‌نگاريم.

و امّا مثال براى نقصان عددى از عددى ديگر:

مثل اينكه سائل مى‌پرسد:

چه عددى است كه وقتى نصفش را از خودش كم كنيم عدد «٤» حاصل مى‌گردد؟

در اينجا مأخذ «يعنى عدديكه اوّل اخذ مى‌كنيم» عبارتست از عدد «٢» كه مخرج نصف مى‌باشد.

بعد نصف آن را كه يك باشد از آن كم مى‌كنيم حاصل يك مى‌شود و اين واسطه است.

و عدد چهار در سؤال معلومست پس سه جزء محقّق شد:

١- مأخذ يعنى عدد دو.

٢- واسطه يعنى عدد يك.