آن شد كه عرب جاهلى به تدريج با اسلام خو گرفت و پله‌پله، فرهنگ مترقى اسلام را دريافت؛ به گونه‌اى كه امروزه به آن افتخار مى‌كند و آن را پشتوانه فرهنگى خود مى‌داند.

نمونه بارز اين‌گونه نسخ در قرآن، احكام شراب است. نوشيدن شراب، عادت و فرهنگ رايج مردم روزگار جاهلى بود و از بين بردن اين عادت، به مقدماتى نياز داشت. نخستين آيه درباره شراب، در حدود سال اول و دوم هجرت، در سوره بقره نازل شد. خداوند در اين سوره مى‌فرمايد: «درباره شراب و قمار، از تو مى‌پرسند، بگو: در آن دو، گناهى بزرگ و سودهايى براى مردم است، ولى گناهشان از سودشان بزرگتر است.»[١] اين آيه ترغيب و تشويقى است براى ترك كردن شراب‌خوارى؛ چراكه انسان عاقل در پى سود و منفعت بيشتر است و اگر بداند كه زيان شراب بر سودش غلبه دارد، آن را رها مى‌سازد. هيچ‌گاه خرد انسان اجازه نمى‌دهد كه لذت‌هاى گذرا فداى از دست رفتن سلامت روحى و جسمى‌اش شود.

در گام بعد، خداوند نماز خواندن با حالت مستى را نهى مى‌كند: «اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد، در حال مستى به نماز نزديك نشويد تا زمانى كه بدانيد چه مى‌گوييد.»[٢] نهى از خواندن نماز در حالت مستى كه در حدود سال سوم هجرت نازل شد، شراب‌خوارى را محدود كرد؛ چراكه از اين پس مسلمانان بايد براى نمازهاى پنج‌گانه آمادگى مى‌يافتند و پيش از فرارسيدن وقت نماز، از شراب دورى مى‌كردند. با توجه به پراكندگى اوقات نماز درطول روز، خودبه‌خود شراب‌خوارى به اوقاتى محدود گرديد تا تداخلى با نماز نداشته باشد.

بدين‌ترتيب، مردم براى تحريم هميشگى شراب آماده شدند و نفس آنان آمادگى پذيرش اين حكم را پيدا كرد. پس از اين مرحله، رفته‌رفته كناره‌گيرى از شراب براى مسلمانان آسان شد تا اين‌كه در حدود سال‌هاى نهم و دهم هجرت، آخرين مرحله تشريع، شراب براى هميشه حرام شد. خداوند در مرحله سوم، حكم نهايى شراب را اين‌گونه تشريع كرد: «اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد، شراب و قمار و بت‌ها و تيرهاى قرعه پليدند و از عمل شيطان‌اند، پس از آن‌ها دورى گزينيد، باشد كه رستگار شويد.»[٣]

[١] . يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَ الْمَيْسِرِ قُلْ فِيهِما إِثْمٌ كَبِيرٌ وَ مَنافِعُ لِلنَّاسِ وَ إِثْمُهُما( بقره/ ٢١٩)

[٢] . يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَقْرَبُوا الصَّلاةَ وَ أَنْتُمْ سُكارى‌ حَتَّى تَعْلَمُوا ما تَقُولُونَ( نساء/ ٤٣)

[٣] . يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَ الْمَيْسِرُ وَ الْأَنْصابُ وَ الْأَزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ( مائده/ ٩٠)