معرفت قرآنى - معرفت، شيخ محمد هادى - الصفحة ٤٣١ - رابطه الواضح با آموزههاى تفسيرى ساير مفسران صدر اسلام
قريه در يمن به نامهاى حضورا و قلاثه است كه در انواع نعمتها غوطهور بودند و پيامبرى را كه خدا به سوى آنها مبعوث كرد كشتند. خداوند به بخت نصر الهام كرد كه به جنگ آنها برود .... در الواضح همين ماجرا البته با اختصار ذيل اين آيات نقل شده است.[١] همچنين درباره سبب نزول آيه ٣١ سوره رعد، در تفسير ابن وهب از قاسم بن ابى بزه (متوفاى حدود ١٢٤) چنين نقل شده است: «ان قريشاً قالوا للنبى: نح عنا هذين الجبلين و انشرلنا موتانا و افجر لنا عيون ماء فانزل الله: «و لو ان قرآنا سيرت ...». (ابن وهب، پيشين، ج ١، ص ١٤١)
در الواضح اين ماجرا مفصلتر نقل شده است: «نزل فى شأن عبدالله بن اميه المخزومى و اصحابه لقولهم اذهب عنا جبال مكه بقرآنك و انبع فيها العيون كما كان لداوود عين القطر بزعمك و ائتنا بريح نركب عليها الى الشام و نجيء عليها كما كانت لسليمان بزعمك و احى موتانا كما احيا عيسى بن مريم بزعمك.» نمونه ديگر، توضيح سه واژه قطمير، نقير و فتيل است كه ابن وهب يك بار از مجاهد و بار ديگر از عطاء با اندك تفاوتى نقل مىكند. (همان، ص ٢٠، ٩١) همين معانى در الواضح هم يافت مىشود.[٢]
ب) تفسير عبدالرزاق الصنعانى: در تفسير عبدالرزاق هم موارد متعددى از اقوال تفسيرى قتاده، مجاهد، عكرمه، كلبى و ديگران يافت مىشود كه همان يا مشابه آن در الواضح آمده است؛ مانند: (بقره/ ٢) قتاده: رَيْبَ لاشك. (بقره/ ٥٨) عكرمه: حظه قول لااله الا الله. (بقره/ ٢٥) مجاهد: مُتَشابِهاً مشتبهاً فى اللون مختلفاً فى الطعم. (بقره/ ٧١) محمد بن كعب القرظى: وَ ما كادُوا يَفْعَلُونَ قال: لغلاء ثمنها. (بقره/ ٢٤) ابن مسعود: وَ الْحِجارَةُ قال حجارة الكبريت جعلها الله كماشاء. علاوهبر اين، بررسى تطبيقى جزء ٢٩ و ٣٠ قرآن در اين دو تفسير نشان مىدهد، همه مواردى كه عبدالرزاق صنعانى از كلبى نقل مىكند با تفسير الواضح هماهنگ است.[٣]
[١] . در الواضح تنها از يك قريه به نام حروراء ياد شده كه در تنويرالمقباس« حضور» آمده است.
[٢] . براى موارد ديگر ر. ك: ابن وهب، پيشين، ج ١، ص ٧٦، روايت ١٧١، ص ٩٠، روايت ٢٠٦، ص ٩١، روايت ٢٠٨، كه در ص ١١١، روايت ٢٥٢ تكرار شد، ص ١٠٠، روايت ٢٢٨، ص ١٢٢، روايت ٢٨١، ص ١٢٣، روايت ٢٨٢، ص ١٣٦، روايت ٣١٤ و موارد متعدد ديگر.
[٣] . براى نمونه ر. ك: تفسير آيات: القيامة، ٢٤؛ المدثر، ٢٢؛ المزمل، ١٤؛ الحاقه، ١٧؛ القلم، ٥١؛ تبارك، ٤؛ الممتحنه، ١٣ در تفسير عبدالرزاق صنعانى و الواضح( يا تنوير المقباس).