معرفت قرآنى - معرفت، شيخ محمد هادى - الصفحة ٣٥٨ - ٧ - بيان معانى در قالب آهنگ حروف

مى‌نمايد؛ ثالثاً، مَدّ و غُنّه‌ى موجود در دو لفظ (اذاً) و (قسمه) نيز بر موسيقاى اين كلام افزوده است. (معرفت، همان: ١٤٠- ١٣٥)

٦- پيوستگى نظم و آراستگى آهنگ قرآن‌

از جمله مهم‌ترين ابعاد اعجاز بيانى قرآن كه از همان روزهاى ابتداى نزول، عرب آن را لمس كرد و اقرار به ناتوانى از هم‌آوردى با آن نمود، پيوستگى نظم و آراستگى آهنگ قرآن (نظم آهنگ) است. اين نظم آهنگ به گونه‌اى است كه باعث تحريك احساسات آدمى شده و دل‌ها را شيفته خود مى‌كند، اولين چيزى كه گوش به هنگام شنيدن قرآن، آن را حس كرده است، نظام صوتى بديع و شگرفى است كه شامل حركات و سكنات واژگان است و در هنگام شنيدن آواى دل نشين گوش را مى‌نوازد. (معرفت، همان، صص ١٤٧- ١٤١) بدنبال آن استاد، نظم آهنگ آيات قرآن كريم را به دو دسته «موسيقاى بيرونى يا ظاهرى» و «موسيقاى درونى يا باطنى» تقسيم‌بندى مى‌كند كه مقصود از «موسيقى بيرونى» همان دست‌آورد صنايعى مانند قافيه، سجع و تجزيه يا تقسيم سخن موزون به مصراع‌هاى مساوى و بحرهاى ساخته‌شده و «موسيقى درونى» دست‌آورد جلالت تعبير و ابهت بيان پديدآمده از مغز كلام، عنوان مى‌نمايد. (همان، صص ١٥١- ١٥٠)

٧- بيان معانى در قالب آهنگ حروف‌

يكى ديگر از ويژگى‌هاى بارز آيات قرآن، تناسب حروف در بيان معناست، به اين معنا كه اگر آيات متضمن تكريم و تشريف باشد، از الفاظ زيباى شگفت‌آور و ناب استفاده مى‌كند و اگر متضمن تهديد يا تهويل باشد، از الفاظ غليظ و شديد. مثلًاً آن‌جا كه آيات عذاب كفار و ظالمان مطرح مى‌گردد، نحس‌بودن صوت الفاظ كاملًا قابل درك است.[١] گويى آهنگ الفاظ، سنگينى فرياد و ناله‌ى كفار ازهر طرف را مى‌رساند و كاملًا بيانگر عذاب سختى است كه آنان از آن فرياد مى‌زنند. در واقع لفظ پيش از معنا، بيانگر حال جهنميان است. (همان، ج ٥، صص ٢٢٥- ٢٢٢)

[١] . وَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَهُمْ نارُ جَهَنَّمَ لا يُقْضى‌ عَلَيْهِمْ فَيَمُوتُوا وَ لا يُخَفَّفُ عَنْهُمْ مِنْ عَذابِها كَذلِكَ نَجْزِي كُلَّ كَفُورٍ وَ هُمْ يَصْطَرِخُونَ فِيها رَبَّنا أَخْرِجْنا نَعْمَلْ( فاطر/ ٣٧- ٣٦)