معرفت قرآنى - معرفت، شيخ محمد هادى - الصفحة ٣٥٣ - فصاحت و بلاغت

دادند و به گمان خود، توانستند با قرآن هماوردى كنند، حال آن‌كه خود را رسوا نمودند. (معرفت، ١٣٨٦، ج ٤، ص ٢٤٩- ٢٢٧).

اعجاز بيانى‌

از مشهورترين و نخستين وجوه مطرح شده در حوزه‌ى اعجاز، اعجاز بيانى قرآن كريم است كه مجموعه نظريات علماى پيشين، در يك جمع‌بندى كلى به سه پديده اشاره دارند:

الف- فصاحت و بلاغت؛ ب- نظم؛ پ- اسلوب و شيوه بيان. (اقبال، ١٣٨٥، ص ٣٠٥)

اعجاز بيانى از ديدگاه علامه طباطبائى (ره)

علامه طباطبايى (ره) اعجاز بيانى را در حوزه‌هاى زير تبيين كرده‌اند:

فصاحت و بلاغت‌

به باور علامه، آيات ١٣ و ١٤ از سوره مباركه هود و نيز آيات ٣٨ و ٣٩ از سوره مباركه يونس مستقيماً بر اين جنبه از اعجاز قرآن اشاره دارند. (طباطبايى ١٤١٧، ج ١٠ ص ١٦٦ و ١٦٧) وى در ذيل آيه ٣٨ از سوره يونس‌[١] مى‌نويسند: «آيه شريفه مورد بحث تنها به بلاغت و فصاحت قرآن تحدى نكرده است، بلكه سياق اين آيه و هر آيه‌اى ديگر كه در مورد تحدى وارد شده است، شاهد بر اين است كه تحدى به همه خصوصيات قرآن بر مى‌گردد. امتيازات قرآن در دو خصوصيت فصاحت و بلاغت خلاصه نمى‌شود، قرآن مشتمل بر معارف الهى و جوامع شرايع در باب عبادات، قوانين مدنى، اقتصادى، قضايى و نيز اخلاق كريمه و آداب نيكو، قصص درست انبياء و امت‌هاى گذشته، پيشگويى‌هاى غيبى، حكمت و موعظه و اخبار مربوط به آغاز و انجام خلقت است.»

البته علامه، (همان‌جا) بلاغت قرآن را بر فراز بلاغت مصطلح ميان علماى بلاغت مى‌داند و تأكيد دارد كه: «امتيازات قرآن بدان جهت كه «كلام الهى» است و صرف نظر از فصاحتى كه در لفظ آن و بلاغتى كه در نظم آن هست، همه مربوط به «معانى و مقاصد» قرآن است.» علامه شواهدى از بلاغت‌هاى ادبى قرآن كريم را با تكيه بر ديدگاه جارالله زمخشرى در تفسير «كشاف» يادسپارى مى‌نمايد. (طباطبايى، ١٤١٧، ج ١٠ ص ٢٣ و ٢٤ و ج ١٣ ص ٨٠ و ج ١، ص ٤٣٣ و ج ٧، ص ٢٩٢ و ٢٩٣) گفتنى است كه علامه، كشف تمام مقاصد قرآن بر پايه اسلوب و ابزار

[١] . أَمْ يَقُولُونَ افْتَراهُ قُلْ فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِثْلِهِ وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ( يونس/ ٣٨)