معرفت قرآنى - معرفت، شيخ محمد هادى - الصفحة ١٣٨ - جايگاه گفتمان خبر تفسيرى
رو، حتى شامل كسانى كه به فهم ذاتى قرآن تكيه كردهاند نيزمىشود، مانند علامه طباطبايى، كه در اين باره، نظريهاى متفاوت از سايرين دارد و در اين زمينه مى گويد: در فهم و تفسير- نه تفصيل و بيان مراتب تأويل و ذكر حقايق- قرآن به تنهايى كفايت مىكند و اين كتاب خودش نور، مبين، و تبيان است و اگر اين چنين نبود، دليلى نداشت كه مردم را به تفكر و تدبر در آيات دعوت كند و باز نمىفرمود: أَ فَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَ لَوْ كانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلافاً كَثِيراً (نساء/ ٨٢) آيا در [معانى] قرآن نمىانديشند؟ اگر از جانب غير خدا بود، قطعاً در آن اختلاف بسيارى مىيافتند، يعنى مىتوانند دريابند كه اختلاف نيست و اين فهم متكى به خود قرآن است و نه روايات. بر اين مبناست كه، عرضه روايات بر قرآن توجيه مىگردد و اگر قرآن قابل فهم نباشد، جايى براى عرضه نيست. همچنين فصاحت و بلاغت اين كتاب با قابل فهم نبودن آن زير سؤال مىرود، زيرا يكى از ابعاد اعجاز قرآن فصاحت و بلاغت است و اگر در فهم خود نياز به جايى ديگر داشته باشد، اين كلام فصيح و بليغ نيست. (طباطبايى، ١٣٩٣، ج ١، ص ١١- ٨). بنابراين، اگر درباره روايات تفسيرى سخن گفته مىشود، ناظر به همه فروض مسأله است، چه كسى قائل باشد كه در تفسير قرآن نيازمند به غير قرآن هستيم، يا قائل باشد كه فهم، بدون حديث هم ممكن است، و اين گونه نيست كه تنها نظريهاى خاص را مّد نظر قرار دهد.
هفتم: حجيت خبر واحد در تفسير، درصورتى مطرح مىشود، كه خبر واحد تعارض و تضاد با كتاب نداشته باشد. زيرا در آن صورت، روايت از آغاز كنار گذاشته مىشود. همچنين اگر روايت، يكى از احتمالات معناى آيه را به صورت انحصارى بيان كند. در باره چنين خبر واحدى در تفسير، كه آيا قابل استناد است يا خير، جاى بحث است.
هشتم: خبر واحد در صورتى مورد بحث است كه به لحاظ خود خبر، موثوق الصدورباشد. به بيان ديگر گاه خبر، افزون بر وثاقت راويان، لازم است كه خود خبر هم موثوق به باشد، به گونه اى كه در متن روايت شاهدى بر صحت نقل وجود داشته باشد، هرچند كه خبر واحد و ظنى است. بنابراين، اگر خبرمعلوم الكذب است، يا در سلسله سند افرادى ضعيف قرار دارند كه ايجاد وثوق نمىكند، حتى در نظر موافقان حجيت، در كنار گذاشتن اين اخبار، بحثى نيست.
نهم: در دلالت لفظ بر معنا دو دلالت وجود دارد: اراده استعمالى و اراده جدى. در نسبت ميان قرآن و روايات به ويژه در باب عرضه آنها بر كتاب، مىگويند: در صورتى حجت است كه مخالف با كتاب نباشد، اما اين مخالف نبودن، داراى صورتهاى گوناگونى است. تنها در