١٦٥٣- وقتى قسم منعقد شد وفاء به آن واجب است و مخالفت با آن حرام مى‌باشد و اگر كسى مخالفت كند در صورتى كه از روى عمد و اختيار باشد بايد كفاره بدهد؛ اما اگر كسى از روى جهل، فراموشى، ناچارى، يا غفلت و يا از روى اكراه با قسمى كه ياد كرده مخالفت نمايد يعنى به قسم عمل نكند، مرتكب حرام نشده و كفاره هم بر او واجب نمى‌شود.

١٦٥٤- هرگاه فرزند بدون اجازه پدر يا زن بدون اجازه شوهر قسم ياد كند، پدر و شوهر مى‌توانند قسم آنان را بهم بزنند؛ مگر اينكه قسم آنان درباره انجام واجب يا ترك حرام باشد و پدر و شوهر بخواهند آن واجب ترك شود يا آن حرام انجام گيرد، كه در اين فرض نمى‌توانند قسم آنان را بهم بزنند؛ و در صورتى كه منع كنند، آن واجب بايد بدون قسم انجام گيرد و آن حرام بايد بدون قسم ترك شود؛ و چنانچه پدر و شوهر سوگند فرزند و زن را بردارند، ياد كنندگان سوگند به خاطر تخلف از سوگند گناهكار نيستند و كفاره هم بر ذمّه آنها نمى‌آيد.

١٦٥٥- قسم دروغ حرام و از گناهان بزرگ است و قسم راست هم كراهت دارد چه برگذشته باشد يا آينده؛ مگر اينكه مقصود از آن دفع ظلم از خود يا مسلمان ديگرى باشد، كه در اين صورت حتى دروغ آن نيز بى‌اشكال است؛ بلكه گاهى قسم دروغ به خاطر دفع ظلم از جان يا ناموس خود، يا مؤمن ديگر واجب مى‌شود و بنابر اقوى در اينگونه مواقع توريه هم واجب نيست، هرچند بتواند به خوبى و ماهرانه توريه كند.[١]

١٦٥٦- كفاره حنث- شكستن- قسم مانند كفاره نذر است ولى اگر براى تخلف قسم خود كفاره‌اى معين كند، مثلًا قسم بخورد اگر سيگار بكشد صد تومان صدقه بدهد بايد تنها آنچه را معين نموده انجام دهد و كفاره ديگرى بر او واجب نيست.

تذكر- موضوعات و فقرات بخش «قسم» بطور كامل در جلد نهم فقرات فقهيّه، از صفحه ٣١ تا ٤١ بيان گرديده‌اند.

[١] - توريه آن است كه مثلًا اگر ظالمى بخواهد كسى را اذيت كند و از فردى بپرسد كه او را ديده‌اى و اين فرد در حالى كه مثلًا يك ساعت پيش او را ديده است بگويد او را نديده‌ام و قصدش پنج دقيقه پيش باشد، اين توريه است و دروغ محسوب نمى‌شود.