نظريات اخلاقي، علمى، ديني، سياسي و اجتماعى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١٧٦ - توضيح حكم عقل
اطلاق اين آيات دلالت بر دوام عذاب دارد، بنابراين دوزخيان بر علاوه دوام مكث، معذب ابدى هستند.
جواب سوم- استبعاد عذاب دائمى حكم عقل نيست بلكه اثر عواطف و احساسات است و خداوند مبرّاى از عواطف و احساسات است و عمل او تابع حكمت است. انسان راضى نميشود حتى دشمن او از گرسنگى بميرد يا قطعه قطعه شود و هيچگاه نمىتواند ببيند اطفال كوچك در آتش مىسوزند ولى صدها انسان در حوادث گوناگون دنيائى طعمه گرسنگى و غرق در آتش مىشوند و خداوند با قدرتى كه دارد آنان را نجات نمىدهد، ما نبايد اراده خدا را بر نفسيات خود قياس كنيم او مجرد است و ما جسمانى.
جواب چهارم- استبعاد عذاب دائمى حكم عقل است نه احساسات ولى حكم عقل در قيامت نفوذ ندارد، حسن و قبح عقلى ساخته و پرداخته عقلا است كه براى بقاى نظام زندگانى خود به آن مقيد شدهاند و در روز قيامت اين نظام وجود ندارد و نظام الهى جانشين آن ميشود.
توضيح حكم عقل
عقل را بر دو گونه تقسيم كردهاند عقل نظرى و عقل عملى، احكام عقل نظرى عبارت از امكان و امتناع و وجوب است كه در اين احكام دنيا و آخرت و خالق و مخلوق تفاوتى ندارد و اين احكام قابل تخصيص نيست.
احكام عقل عملى عبارت از تحسين و تقبيح (خوبى و بدى) است.
اين دو حكم اولا بخود عقلا اختصاص دارد و ثانيا به نظام موجود در دنيا.
ولى در بحث ملازمه حكم عقل و شرع گفته شده كه خداوند خالق عقل است او نيز بر طبق عقل حكم ميكند و از قرآن مجيد نيز استفاده ميشود كه