نظريات اخلاقي، علمى، ديني، سياسي و اجتماعى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٩٦ - (١٣) حوزه هاى علمى
(١٣) حوزههاى علمى
حوزههاى مركزى علمى شيعه اماميه (نجف، قم، مشهد) كه هزاران محصل علوم دينى را در خود جاى دادهاند و از صدها (و حوزه نجف بيشتر از هزار) سال به اين طرف مشغول تدريس و تعليم مىباشند در قرون اخير بايد اصلاحاتى در آنها پديد مىآمد كه نيامده است.
علوميكه در اين حوزهها تعليم و تعلّم ميشود عبارتند از:
١- علوم ادبى عربى مانند صرف، نحو، معانى و بيان
٢- مقدارى منطق ارسطوئى
٣- تفسير بطور پراكنده و متفرقه
٤- اصول فقه بسيار مفصل
٥- فقه بصورت گسترده
٦- عقايد و رجال پراكنده و متفرقه
در واقع بايد گفت كه تمام برنامه حوزههاى مركزى علمى شيعه بعلم فقه و اصول فقه است و بقيه علوم درسى جنبه مقدماتى را دارد مانند علوم ادبى و آموختن سائر علوم مانند تفسير، كلام (عقايد)، فلسفه، رجال و رياضى مربوط به ذوق شخصى طلاب و مدرسين است. اگر مىبينيد كه علماى شيعه در تفسير، تاريخ، رجال، درايه، فلسفه، كلام، اقتصاد، معارف اسلامى و اخلاق كتاب مىنويسند و تحقيقات خوبى دارند و يا مبلّغين خوبى بودهاند مربوط به نظام علمى حوزهها نيست كه تابع اراده و استعداد و زحمتكشى خود آن افراد بوده است حوزهها حوزههاى فقه است و بس
كتابهاى مشهور درسى در اين اعصار پس از جامع المقدمات و غيره قرار زير است: