نظريات اخلاقي، علمى، ديني، سياسي و اجتماعى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٣٢ - (٤) آيا همه كفار دوزخى اند؟
قيامت و استحقاق عقاب است كه مطلب فوق ربطى به آن ندارد.
آيا جاهل قاصر وجود دارد؟
جمعى از دانشمندان اماميه ميگويند ما قبول داريم كه جاهل قاصر مستحق عقاب اخروى نيست ولى ادعاى ما اينست كه جاهل قاصر وجود ندارد و كفار همهشان معاند يا مقصراند و براى اثبات اين مدعاى خود وجوهى را بيان داشتهاند كه در صراط الحق- كه در دوران جوانى انرا تاليف كردهام جواب آنها را دادهام، شايد عمدهترين دليل آنان اين آيه مباركه باشد: وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا- كسانى كه در راه ما جهاد و تلاش ميكنند حتما راههاى خود را به آنان راهنمائى ميكنيم.
بنابراين هر كسى كه تلاش كند بحق ميرسد و هر كسى كه بحق نرسيده تلاشى نكرده است و مقصر است.
ولى ميشود جواب داد كه اولا عموميتى از اين آيه استفاده نميشود كه هر كسى تلاش كند راهنمائى ميشود و قدر متيقن از آيه مباركه موجبه جزئيه استفاده ميشود و ثانيا بر فرض استفاده عموميت قضيه از نظر دلالت لفظى در عكس نقيص خود (هر كسى بحق نرسيده تلاشى نكرده است) حجّت نيست، ممكن است عدم تلاش بخاطر عدم استعداد فكرى و فيزيكى فرد بوده باشد، و لذا مىبينيم كه دانشمندان با آنهمه زحمت و دقت و بىطرفى در مسائل فقهى و اصول فقه و تفسير و رجال و غيره نظريات مختلفى پيدا ميكنند در حاليكه يك نظريه بر حق و بقيه باطل است و همه مجتهدين بواقع نمىرسند منتهى بقول مشهور هر كسى بواقع برسد دو ثواب و هر كسى اشتباه كند يك اجر دارد و كلمه (قَفَّيْنا) شامل همه علوم دينى ميشود.
بنظر نگارنده جاهل قاصر در همه معارف خصوصا در نبوت بسيار زياد وجود دارد و قابل انكار نيست.
مثلا زنان و نوجوانان بىسواد و دهاتى و بيابانى كافر و حتى مردان