نظريات اخلاقي، علمى، ديني، سياسي و اجتماعى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١٧٧ - توضيح حكم عقل

حسن و قبح عقلى در نظام قيامت نيز نفوذ دارد، به اين آيات توجه كنيد:

١- وَ نَضَعُ الْمَوازِينَ الْقِسْطَ لِيَوْمِ الْقِيامَةِ فَلا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَيْئاً (انبياء ٤٧)

٢- وَ ما ظَلَمْناهُمْ وَ لكِنْ كانُوا هُمُ الظَّالِمِينَ‌ (زخرف ٧٦)

٣- إِنَّ اللَّهَ لا يَظْلِمُ النَّاسَ شَيْئاً وَ لكِنَّ النَّاسَ أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ‌ (يونس ٤٤)

٤- وَ وَجَدُوا ما عَمِلُوا حاضِراً وَ لا يَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَداً (كهف ٤٩)[١]

٥- ذلِكَ جَزَيْناهُمْ بِبَغْيِهِمْ‌ (انعام ١٤٦)

٦- ذلِكَ جَزَيْناهُمْ بِما كَفَرُوا وَ هَلْ نُجازِي إِلَّا الْكَفُورَ (سبا ١٧)

اينگونه آيات كه عذاب قيامت، جزاى عمل كفار است زياد است و اين آيا در فضاى استحقاق عقلى صحبت ميكند و بر آن اعتما دارد، گذشته از اينها بعضى از متخصّصين اهل معقول، ميگويند حسن و قبح عقلى از مشهورات (يعنى مشهورات مصطلح علم منطق) نيست كه اكثر دانشمندان به آن معتقدند بلكه از احكام عقل نظرى (ضروريات و بديهيات ششگانه) است كه نگارنده هم قبلا همين نظريه را ترجيح داده بود و بعدها در آن باره تردد پيدا كرد.

جواب پنجم- اشاعره معتقدند كه حسن و قبح شرعى است، و حسن و قبح عقلى را از اساس منكرند، بنابراين اينان در اين مقام مشكله‌اى ندارند ولى بايد متوجه بود كه ثبوت حسن و قبح عقلى ترديدپذير نيست و نگارنده از نظريات دانشمندان عاليقدر اهل سنت در زمانهاى اخير اطلاع درستى ندارد كه درباره حسن و قبح عقلى چه نظرى دارند.

جواب ششم- عقاب دائمى معلول دورى از حق است و دورى معلول كفر و كفر معلول شقاوت ذاتى و ذاتى چرا نمى‌خواهد (قلم اينجا رسيد سر

[١] - اين آيه مباركه به تجسم عمل اشاره مى‌كند و يا دلالت دارد.