نظريات اخلاقي، علمى، ديني، سياسي و اجتماعى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١٧٩ - توضيح حكم عقل
بر تجسم عمل شواهد عقلى و نقلى (خصوصا آيات قرآن مجيد) دلالت ميكند و عرفا ادعاى شهو بران ميكنند و ريشه آنرا در علوم تجربى نيز در مسأله تبديل ماده به انرژى و انرژى بماده ميتوان يافت و بعضى از نويسندگان در اين باره تأليف جداگانهاى دارند، و بحث بحث جالبى است و بايد اهل علم آنرا تعقيب كنند. خلاصه اينكه كفر و فسق در برزخ مار و عقرب ميشود و در قيامت آتش،
انما هى اعمالكم ترد عليكم
[١] بنابراين عقاب و حتى خلود معلول عمل خود مكلف است و بخداوند ربطى ندارد (جان من خود كردهاى خودكرده را تدبير نيست).
اگر كسى حتى سهوا و جهلا زهر يا مسكرى بخورد اثر وضعى آن از بين نخواهد رفت، اسباب در مسببات خود- چه خوب و چه بد- تاثير ميكند، رابطه عمل با جزاى آن قراردادى و اعتبارى نيست كه حقيقى و تكوينى ميباشد، با قانون طبيعت و فرمان تكوين نميشود كارى كرد. در پايان توجه شما را به اين آيات مباركه جلب ميكنم:
١- وَ وَجَدُوا ما عَمِلُوا حاضِراً وَ لا يَظْلِمُ رَبُّكَ أَحَداً، آنچه عمل كردهاند آنرا حاضر مىيابند و پروردگار تو بكسى ستم نمىكند.
٢- لَقَدْ كُنْتَ فِي غَفْلَةٍ مِنْ هذا ... تو (رسول من در دنيا) از اين صحنه (در دادگاه بزرگ) غافل بودى پرده چشم ترا برداشتيم، چشم (بينائى) تو امروز تيز است.
٣- فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ، هر كسى بمقدار ذرهاى خير و شر بجا آورد آنرا مىبيند.
از اين سه آيه رويت عمل استفاده ميشود كه يا عمل مجسم ميشود و يا قوه باصره در قيامت تحول خاصى پيدا ميكند.
[١] اين جمله را به عنوان روايت نبوى در اسفار نقل كرده است.