علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٩٢
تهيدست در دنيا، گرفتار اندوه است.
تهيدستي، بر سلامت روان انسان، تأثيري مستقيم دارد. شخصي که دغدغه رفع ابتداييترين نيازهاي خود را داشته باشد، همواره در اندوه به سر ميبرد؛ اما اگر معيشت او فراهم باشد، خاطري آسوده دارد.[٢٣١] حقارت، يکي ديگر از آسيبهاي حاجتمندي به ديگران است. اميرالمؤمنين٧ در توصيهاي به امام حسن٧ فرموده است:
يا بُنَيَّ! الفَقيرُ حَقيرٌ؛ لا يُسمَعُ کَلامُهُ، ولا يُعرَفُ مَقامُهُ، ولَو کانَ الفَقيرُ صادِقا يُسَمّونَهُ کاذِبا، ولَو کانَ زاهِدا يُسَمّونَهُ جاهِلًا ... فَنَعوذُ بِاللّهِ مِنَ الفَقرِ؛[٢٣٢]
اي پسرم! فقير کوچک است؛ سخنش شنيده نمىشود و رتبهاش دانسته نيست. فقير هر چند راستگو باشد، دروغگويش مىخوانند و اگر زهد پيشه کند، نادانش مىشمارند. پس از فقر به خداوند پناه مىجوييم.
نيازمندي به ديگران، چهبسا انسان را محتاج بخيل کرده[٢٣٣] و او را به حقارت بکشاند. از ديگر آسيبهاي فقر، سستى در باور، کاستى در خِرَد، سَبُکى در دين و کمحيايى است.[٢٣٤]
معصومان:، همانگونه که از خداوند عدم ابتلا به فقر را خواستهاند، به دوري از مالي که سبب کژي و سرکشي انسان ميشود نيز سفارش کردهاند.[٢٣٥] بنابراين، سفارش به تلاش براي فراهم کردن معيشت، بهرهگيري از مال و توصيه به حفظ دارايي و سرمايه، نشان از ارزشمندي تمکن مالي در اسلام است؛ البته اسلام ثروتي را که وسيله فرمانبرداري از خداوند باشد، ستايش ميکند. بيان آثار سوء فقر بر زندگي انسان و توصيه به تلاش براي کسب توانايي مالي نيز نشانه اهميت مال در نگاه دين اسلام است.
ب) نکوهش ثروت
آيات و روايات بسياري در نکوهش دنيا وارد شدهاند. در جهانبيني الهي از حب دنيا به عنوان ريشه شهوات[٢٣٦] و منشأ تمام اشتباهات بشري ياد ميشود.[٢٣٧] مال و ثروت، از جمله
[٢٣١]. «فَإِذَا هِيَ أَحْرَزَتْ مَعِيشَتَهَا اطْمَأَنَّت». (الکافي، ج٥، ص٦٥، ح١)
[٢٣٢]. جامع الأخبار، ص١١٠.
[٢٣٣]. نک: من لا يحضره الفقيه، ج٤، ص٤٠١، ح٥٨٦٢.
[٢٣٤]. نک: جامع الأخبار، ص١١٠.
[٢٣٥]. نک: الکافي، ج٢، ص٥٨٧،ح٢٦.
[٢٣٦]. نک: نهج البلاغة، ص٤٧٨، حکمت ٥٨.
[٢٣٧]. نک: الخصال، ج١، ص٢٥، ح ٨٧.