علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ١٣

مي‌کردند. اشکالاتي که در اين شيوه نسخه‌برداري ممکن است پديد آيد عبارت‌اند از

_ افتادگي کلمه، عبارت، جمله يا بخشي از کتاب؛

_ تغيير کلمه يا عبارتي به دليل ناتواني نسخه‌خوان؛

_ دخالت سليقه شخصي نسخه‌نويس در متن اصلي؛

_ ورود کلمه يا عبارتي در متن اصلي به دليل تأثيرپذيري از عوامل بيروني.[١٣]

٣-٢. نسخه‌برداري جمعي

در اين شيوه، يک نفر متن را با صداي بلند مي‌خوانده و يک يا چند تن آن را مي‌نوشتند و به اين طريق، از يک کتاب يک يا چند نسخه ديگر پديد مي‌آمد. اين شيوه نيز ممکن است اشکالاتي داشته باشد؛ از جمله:

_ جا افتادن کلمه يا عبارتي توسط خواننده؛

_ صحيح نخواندن متن اصلي توسط خواننده؛

_ افتادن کلمه‌اي توسط نويسنده؛

_ اشتباه نوشتن کلمه‌اي توسط نويسنده؛

_ دخالت ميل و سليقه خواننده يا نويسنده در خواندن و نوشتن.[١٤]

٤. تاريخچه تصحيح متون حديثي

اروپاييان اولين‌بار، در اواسط قرن نوزده، براي تصحيح و نشر کتب قدما، قواعدي منظم و منسجم وضع کردند. اين قواعد، حاصل استنباطات آنان از ادبيات يوناني و لاتيني و نيز ادبيات قرون وسطا بود. مدتي بعد، مستشرقان اين اصول و قواعد را فراگرفتند و در نقد و تصحيح آثار و کتب شرقي و عربي به کار بردند؛[١٥] اما واقعيت اين است که سنّت تصحيح متون، ريشه در فرهنگ اسلامي داشته و مسلمانان از آن هنگام که به فراگيري علم و روايت آن در فنون و دانش‌هاي گوناگون پرداختند، قواعد تصحيح متن را وضع کردند. اروپاييان و مستشرقان با مطالعات اسلامي خود، اين امانت را _ که از ميراث اسلامي وام گرفته بودند _ دوباره به آنان بازگرداندند.[١٦] در قرون پنجم و ششم هجري برخي دانشمندان مسلمان به

[١٣]. نک: مجموعه مقالات روش تصحيح متون، ج١، ص٢٣١.

[١٤]. نک: همان، ص٢٣٢.

[١٥]. نک: اصول نقد النصوص و نشر الکتب، ص١١ - ١٢.

[١٦]. نک: تحقيق النصوص و نشره، ص٨٢.