علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ١٥
تصحيح در تمدن اسلامي را بنيان نهاد.[١٨]
تحقيق و تصحيح متون حديثي شيعه از همان دوران صدور حديث در جريان بوده و راويان به ضبط دقيق لفظ احاديث اهتمامي ويژه داشتند. شاهد اين مطلب، وجود عباراتي مانند «وَ فِي نُسْخَةٍ أُخْرَى؛ و در نسخه ديگر چنين آمده» در متون کهن حديثي شيعه است.[١٩] اين شيوه تا اختراع و شيوع صعنت چاپ در نزد عالمان شيعي متداول بوده است. براي نمونه، از نسخه صحيفه سجاديه به خط شهيد ثاني در سده دهم هجري ميتوان ياد کرد که آن را بر اساس نسخ متعدد از جمله نسخه ابنسکون مقابله و تحصيح نموده است. همچنين کتابت نسخهاي از نهجالبلاغه توسط ابوالمکارم بدرالدين، حسن بن علي بن حسن بن علي ابنشدقم حسيني _ معروف به ابنشدقم قمي _ ميتوان نام برد که آن را با نسخ کهن نهجالبلاغه مقابله و تصحيح کرده است.
ب) تاريخ چاپ و انتشار کتاب
صنعت چاپ در تاريخ علمي و فرهنگي جهان، در ارتقاي وضعيت کمّي و کيفي مطبوعات نقشي مهم ايفا کرد. اهميت صنعت چاپ به حدي است که آن را به عنوان يکي از عوامل زمينهساز رنسانس برميشمرند. بنابراين آشنايي با صنعت چاپ، براي پژوهشگر عرصه تصحيح و تحقيق متون، اهميتي ويژه دارد. در اين بخش، با تاريخ چاپ در جهان و ايران، تعريف چاپ سنگي، دلايل برتري چاپ سنگي بر چاپ سربي، اولين کتابهاي چاپي ايران، اهميت کتابهاي چاپ سنگي و مراحل توليد کتاب آشنا ميشويد.
١. تاريخچه چاپ در جهان و ايران
صنعت چاپ اولينبار در چين، در زمان سلسله تانگ (قرون اول تا سوم هجري) به طريقي ساده اختراع شد و در طول زمان، کمکم تکامل يافت تا در سال ١٤٤٨م توسط گوتنبرگ آلماني، چاپ سربي ابداع گرديد. از اين پس، صنعت چاپ به عنوان نقطه عطفي در تاريخ علمي و فرهنگي جهان، نقشي مهم در ارتقاي وضعيت کمّي و کيفي مطبوعات ايفا کرد. اهميت صنعت چاپ اختراعي گوتنبرگ به حدي است که آن را به عنوان يکي از عوامل زمينهساز رنسانس قلمداد ميکنند. شايد بتوان دستگاه چاپي را که در زمان ايلخانان و به
[١٨]. براي تفصيل اين بحث، نک: «زمينههاي پيدايش و تطور دانش تصحيح متن در جهان اسلام».
[١٩]. نک: الکافي، ج١، ص٢٨٣ «وَ فِي نُسْخَةِ الصَّفْوَانِي»؛ ج١، ص٥٠٣، ج٤، ص٤٥، ٥٦، ج٦، ص٤٥٩ «وَ فِي نُسْخَةٍ أُخْرَى».