علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ١٩
(اين هنر، با رواج چاپ سربي در حال از بين رفتن بود)[٢٦]؛
_ تأکيد بر انتشار کتابهاي ديني، احاديث، اخبار و ادعيه و... در چاپ سنگي.
٤. اهميت و جايگاه کتابهاي چاپ سنگي
با گسترش چاپ سربى جديد، چاپ سنگى کمکم منسوخ شد و امروزه بهکلى از بين رفته است. از اينرو نسخههاى چاپ سنگى اهميتي ويژه دارند؛[٢٧] زيرا بسياري از کتابها به صورت چاپ سنگى براى نخستينبار به چاپ رسيده و پس از آن ديگر چاپ نشده و نسخههاى آن کتابها هماکنون منحصر در نسخههاى چاپ سنگى هستند.[٢٨] بنابراين، اهميت اصلي کتابهاي چاپ سنگي اين است که بسياري از آنها که در زمان مؤلفان به چاپ رسيدهاند، نسخه خطي ندارند؛ مثل کتابهاي چاپ سنگي آقانجفي که در زمان ناصرالدين شاه (م١٢٧٥ش) چاپ شدهاند. اگر نسخه خطي از اين کتابها موجود باشد، از روي نسخه سنگي آنها نوشته شده و لذا ارزش چنداني ندارد. يا مثلاً کتاب شرح نهجالبلاغه ميرزا ابراهيم دنبلي خويي (م١٣٢٥ش) که هم نسخه خطي آن به خط خودش موجود است و هم نسخه چاپ سنگي آن، اما چاپ سنگي آن، ارزش بيشتري دارا؛ زيرا اصلاحاتي در آن انجام داده که در نسخه خطي نيست. وقتي ميخواستند نسخه خطي را چاپ کنند، ميگشتند و بهترين نسخههاي آن را پيدا ميکردند و با نسخههاي ديگر مقابله ميکردند. مثلا نهجالبلاغه اولينبار در ايران در سال ١٢٧٦ در تبريز چاپ شده است و آن نسخه، از بسياري نسخههاي خطي، اهميت بيشتري دارد.[٢٩] مناقب ابنشهرآشوب که به تصحيح و حواشي شيخ محمود بن ملا صالح بروجردي _ از فضلاي عصر قاجار _ در ايران چاپ شده و کاتب آن احمد تفرشي بوده، چون با دقت و اهتمام يک عالم اهل فن به طبع رسيده است، بر برخي دستنوشتهاي آن ترجيح دارد.
[٢٦]. در چاپ سنگي نقاشان، خطاطان و خوشنويسان ميتوانستند با مرکب، هنر خود را در سرلوح، ترنجان دازي آغاز و انجام کتاب و همچنين در تصاوير، به حد اعلاي نفاست و زيبايي برسانند. از جالبترين نمونههاي چاپ سنگي مصور، چاپي از کتاب خمسه نظامي است که در ٦٠٢ صفحه در سال ١٣٠١ هجري قمري به چاپ رسيده است.
[٢٧]. غربيها هر شيئي که بيش از صد سال از آن بگذرد را عتيقه ميدانند. به همين دليل، کتابهاي چاپ سنگي را از کشورهاي اسلامي جمعآوري ميکنند، اما در ايران متأسفانه به آنها بهايي داده نميشود.
[٢٨]. براى آگاهي، به فهرست کتابهاى فارسى و عربى خانبابا مشار مراجعه شود.
[٢٩]. پس از چاپ نهجالبلاغه در تبريز، مرحوم سيد جمالالدين اسدآبادي به مصر رفت و يک نسخه از اين چاپ همراه او بود و عبده _ شاگرد او _ اين نسخه را مبناي خود قرار داد و صبحي صالح نيز بر مبناي نسخه عبده کار کرد. از اينرو نسخه عبده با نسخههاي خطي، تفاوت فراواني دارد.