علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٢٠
از ديگر فوايد چاپهاي سنگي، اين
است که در برخي از آنها، متأخران،
برخي مشخصات نسخه يا نسخههاي مورد استفاده خويش را خاطرنشان
کردهاند که ميتواند به مصحح امروزي کمک فراواني کند. نمونه آن،
چاپ سنگي مصباحالمتهجد است که به اهتمام و تصحيح علم الهدي نقوي
و به نفقه حاج عباسقليخان سهم الملک عراقي به چاپ رسيده است.[٣٠] افزون بر آن، نسخههاي
چاپ سنگي، داراي ارزشهاي فراوان تاريخي، علمي،
اقتصادي، سياسي، اجتماعي، فرهنگي و ديني
هستند؛ زيرا داراي حواشي، شرحها، تقويمها، وقفها، امضاها،
و مهرهايي هستند که براي محققان
ارزش فراواني دارد.
٥. شباهت کتابهاي چاپ سنگي با نسخههاي خطي
کتابهاي چاپ سنگي با نسخههاي خطي شباهاتي دارند که از جمله ميتوان به تذهيب، تشعير، جلدبندي نفيس، صفحهبندي، جدولبندي، صفحه عنوان، کاتب و تاريخ کتابت اشاره کرد. با اين همه به سبب محدوديتهايي که در چاپ سنگي وجود دارد تنوع و کثرت تذهيب در آنها کمتر از نسخ خطي است. در کتابهاي چاپ سنگي نيز مانند نسخههاي خطي، صفحات جدولبندي شدهاند، به طوري که دو قسمت متن و حاشيه کاملاً از هم مجزا هستند. جدول، شامل دو يا چند خط است که نوعي زيبايي و نظم به صفحه کتاب ميدهد. حاشيه که شکل ستوني پيدا ميکند، جايگاهي براي توضيحات واژههاي متن، نقد صاحبنظران، پانوشت، اثري مجزا، يا تعليقه و شرح بر متن اصلي است. معمولاً نوع خط حاشيهها با خطِ نوشتههاي متن متفاوت است. نوشته حاشيه به شکل نقوشي چون ترنجهاي کوچک، لچک، يا شکلهاي گياهي و هندسي است.
بيشتر نسخههاي چاپ سنگي مانند نسخ خطي، فاقد صفحهشمار هستند. نظم اوراق کتاب را با کلمه پاصفحهاي مشخص ميکردند و نخستين کلمه سطر اول صفحه دوم را در گوشه چپ پايين صفحه اول مينوشتند که با مطابقت اين واژه در هر صفحه، نظم آن مشخص ميشد. بعدها در کتابهاي چاپ سنگي، شمارهگذاري صفحات نيز مرسوم شد. در کتابهاي چاپ سنگي، صفحه عنوان نيز وجود ندارد و مشخصات (نام مؤلف، کاتب،
[٣٠]. آنگونه که مصحح چاپ سنگي (علمالهدي نقوي) در مقدمه چاپي ذکر ميکند، دو نسخه از نسخههايش با خط ابنادريس و ابنسکون مقابله شده و يک نسخه نيز در تاريخ ٥٠٢ق بوده است. وي از مالک و محل نگهداري هر يک از نسخ نيز ياد ميکند.