علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ١١٠

است و مي‌فرمايد:

من در مورد حاجتي که خداوند آن را کفايت کرده سوار بر مرکب مي‌شوم و اين کار را نمي‌کنم جز براي اين که خداوند من را ببيند که در طلب رزق حلال حرکت مي‌کنم؛ آيا قول خداوند را نشنيده‌اي که مي‌فرمايد: «و هنگامى که نماز پايان يافت [شما آزاديد] در زمين پراکنده شويد و از فضل خدا بطلبيد، و خدا را بسيار ياد کنيد شايد رستگار شويد»؟ آيا اگر مردي داخل خانه‌اي شود و درب آن خانه را بر خود ببندد و بگويد: رزق من بر من نازل مي‌شود، چنين چيزي خواهد شد؟ آيا او يکي از آن سه گروهي که دعايشان مستجاب نمي‌شود نيست؟[٣٠١]

٢. امر به تصرف در زمين و طلب رزق

همان‌طور که خداي متعال انسان را به سعي و تلاش امر فرموده، زمينه اشتغال و فعاليت را نيز در زمين مهيا کرده است و از انسان خواسته با تصرف بر زمين رزق خود را دريافت کند؛ همچنان که فرمود:

Gهُوَ الَّذِي جَعَلَ لَکُمُ الْأَرْضَ ذَلُولاً فَامْشُوا فِي مَناکِبِها وَ کُلُوا مِنْ رِزْقِهِ وَ إِلَيْهِ النُّشُورُF؛[٣٠٢]

او کسى است که زمين را براى شما رام کرد، بر شانه‌هاى آن راه برويد و از روزي‌هاى خداوند بخوريد و بازگشت و اجتماع همه به سوى اوست‌.

قرآن شريف، نمونه‌هايي از انواع تصرفات انسان در زمين که نقشي بسيار مهم در تأمين معيشت مردم دارد و تقويت اقتصاد از آن طريق ميسر است را مثال مي‌زند.[٣٠٣]

٣. اشاره به تجارت

قرآن با نهي از باطل‌خواري،[٣٠٤] به مخاطبان خود امر مي‌کند که براي کسب نيازهاي خود از طريق ديگران، در مسير تجارت محدود باشند:

Gلَا تَأْکُلُوا أَمْوالَکُمْ بَيْنَکُمْ بِالْباطِلِ إِلَّا أَنْ تَکُونَ تِجارَةً عَنْ تَراضٍ مِنْکُمْ وَ لا تَقْتُلُوا أَنْفُسَکُمF؛[٣٠٥]

اى کسانى که ايمان آورده‌ايد! اموال يکديگر را به باطل [و از طرق نامشروع] نخوريد،

[٣٠١]. ‌مجمع البيان، ج١٠، ص٤٣٥.

[٣٠٢]. ملک، ١٥.

[٣٠٣]. آيات مربوطه در ذيل عنوان «اشاره به شغل‌هاي توليدي» به تفصيل بيان خواهد شد.

[٣٠٤]. در بخش فسادزدايي از اقتصاد، به مصاديق باطل‌خواري اشاره خواهد شد.

[٣٠٥]. نساء، ٢٩.