از جمله ارکان مهم در فهم مراد قرآن و حديث، بهره‌گيري از منابع لغوي عرب است. با توجه به ويژگي‌هاي متون مقدس اسلامي ضروري است منابع لغوي که در اين عرصه مورد استفاده قرار مي‌گيرند، داراي دو ويژگي نزديکي به زمان وحي و صدور حديث و همچنين استناد به سماع از عرب باشد. در اين نوشتار به تبيين اين دو ويژگي پرداخته مي‌شود.

واژگان کليدي: شعر جاهلي، کتاب لغت، فقه الحديث.

با توجه به ويژگي نخست، نمي‌توان براي تفسير قرآن و فهم مراد واقعي معصوم در روايات به امثال کتاب المنجد مراجعه کرد؛ چراکه نويسنده آن، يک مسيحي بيگانه از قرآن و سخن معصومان: بوده و کتاب را بر اساس لغات خياباني امروزي نوشته است. نويسنده اين کتاب حتي به‌عنوان يک متن عربي نيز به قرآن و حديث توجه نداشته است. دليل توجه عالمان به کتاب العين فراهيدي نيز به سبب نزديکي به عصر وحي و عصر امامان: است؛ بنابراين، هرچه زمان تدوين کتاب لغت به عصر وحي نزديک‌تر باشد، اعتبار بيشتري دارد.

گاهي لغت بر اثر مرور زمان، معناي خود را از دست مي‌دهد؛ مانند واژه «شوخ» که در لغت

[٣٩]. پژوهشگر، نويسنده و استاد حوزه علميه مشهد.

[٤٠]. پژوهشگر پژوهشکده حديث حوزه ([email protected]).