علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ١٨

٨. اشارات الاصول: حاجى محمد ابراهيم کرباسى، در سال ١٢٤٥ق، چاپ سربى.

٩. سؤال و جواب: حجةالاسلام محمدباقر شفتى در سال ١٢٤٧ق، چاپ سربى.

٣. تعريف چاپ سنگي

چاپ سنگي نوعي چاپ مسطح بود که در آن از سنگ آهک استفاده مي‌شد. بدين ترتيب که نوشته يا تصوير را به روي سنگ منتقل مي‌کردند و با استفاده از روش‌هاي شيميايي آن را برجسته مي‌کردند و سپس اين تصوير بارها روي کاغذ چاپ مي‌شد. اين نوع چاپ با استفاده از روش مختلط فيزيکي و شيميايي بر اساس دفع متقابل آب و چربي اختراع شد و متداول‌ترين روش چاپ پيش از چاپ سربي و اختراع ماشين چاپ بود که امکان تيتراژ بالا را ميسر مي‌ساخت.[٢٥] چاپ سنگي اولين‌بار به وسيله آلماني‌ها در سال ١٧٩٦ ميلادي اختراع شد.

چاپ سنگي به چند دليل بر چاپ سربي برتري دارد:

_ کمتر بودن اشتباه در چاپ سنگي؛

_ کيفيت بهتر و نداشتن مشکلاتي همچون کم‌رنگي و پاک شدن خطوط؛

_ هزينه کم و سهولت کار با چاپ سنگي؛

_ استفاده از لوازم و ادوات داخلي (در حالي که چاپخانه‌هاي سربي نياز به ابزار و ادوات وارداتي داشتند)؛

_ رواج خوش‌نويسي به عنوان يکي از هنرهاي بزرگ ملي ايران و ديگر ممالک اسلامي

[٢٥]. در چاپ سنگي، ابتدا مطالب يا تصاوير مورد نظر با مرکب مخصوص روي کاغذهاي مشمع مخصوص زرد رنگي نوشته مي‌شد. پس از ٢٤ ساعت نگه‌داري آن در آب، روي سنگ مخصوص ساييده و داغ شده برگردانده مي‌شد تا خطوط به روي سنگ انتقال يابند. سپس بر روي سنگ اسيد نيتريک ريخته مي‌شد تا محل خالي سنگ (يعني اطراف نوشته‌ها) به اندازه يک ميليمتر حل شود و نوشته‌هاي روي سنگ به صورت برجسته نمايان گردد. آن‌گاه مرکب به وسيله غلتک بر روي سنگ نقش مي‌بست و با فشار يک‌سان و يک‌نواخت سنگ بر روي کاغذ، عمل چاپ صورت مي‌گرفت. براي آن‌که در هنگام چاپ، مرکب چاپ اطراف نوشته‌ها و خط‌ها را نگيرد، از مخلوطي از آب، اسيد و محلول صمغ عربي استفاده مي‌کردند. استادکار با قلم، جاهاي خوب گرفته نشده را اصلاح مي‌کرد و به آن صمغ مي‌زد که برجسته شود. پس از محکم کردن سنگ با تسمه بر روي ماشين چاپ، کارگر مرکب‌زن با يک غلتک، مرکب را آهسته روي لوح مي‌ماليد. شخص ديگري ورق را با احتياط روي سنگ مي‌گذاشت و چرم‌گذار با ورقه‌اي از چرم ضخيم، روي کاغذ را مي‌پوشاند. اين کار سبب مي‌شد فشار وارد بر تمام سطوح کاغذ، يکسان باشد. آن‌گاه دو نفر غلتک‌کش با حرکت غلتک و با فشاري عمودي،
عمل چاپ را انجام مي‌دادند. سپس کاغذ چاپ شده برداشته مي‌شد و لايه‌اي ميان ورقه‌هاي چاپ شده گذاشته مي‌شد که کاغذهاي چاپ شده زودتر خشک شوند. ماشين قادر بود ساعتي دويست برگ چاپ کند و با هر سنگ، هفتصد
برگ چاپ مي‌شد.