علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٢٢
_ جامع العلوم و المعارف و الاحکام، سيد عبداللَّه بن محمدرضا شبر حسينى (١٢٤٢ق).
دوم. متون حاوي انديشههاي حديثي و تاريخ حديث که تاکنون منتشر نشدهاند. در اين راستا شروح و حواشي زيادي بر احاديث وجود دارند که داراي نابترين انديشه عالمان پيشين در عرصه حديث هستند. همچنين اجازات حديثي بسياري که منبع اصلي تاريخ حديث شيعه به شمار ميروند، اما به صورت منتشر نشده باقي ماندهاند.
٢. کتابهاى کهن در متون بعدى
هماکنون کتابهايى در حوزه حديث مورد استفاده است که مؤلفان آنها، احاديث کتابشان را از کتابهاى پيش از خود نقل کردهاند؛ مانند کتاب وسائل الشيعه، وافي، بحارالانوار و... . سبک نقل و استفاده اين مؤلفان از مصادر، براي ما مشخص نيست؛ اينکه نسخه مورد استفاده آنها چه ويژگيهايي داشته و چقدر از نظر نسخهشناسى مورد اعتماد بوده است. همچنين از اينکه آيا در نقل آنان اشتباهاتى رخ داده يا به مذاق خود احاديثى را تغيير داده يا حذف کردهاند، اطلاع نداريم. از اينرو امروزه نياز است که در بحثهاى علوم حديث، بخشى با عنوان کتابهاى کهن در متون بعدى باز کنيم که مشخص شود مثلاً الکافى _ که در وسائلالشيعه يا بحارالانوار نقل شده، با الکافى موجود، برابر است يا تفاوت دارد؟
٣. شروح و حواشى کتابهاى حديثى و دعا
از بين شرحهايى که عالمان شيعى بر احاديث نوشتهاند، تعداد اندکى منتشر شده است. اين شرحها بر چند نوعاند:
يکم. شرح کتابهاى حديثى، مانند شروحى که بر کافى، من لا يحضره الفقيه و تهذيب نگاشته شده است.
دوم. جمع احاديث و شرح آنها، مانند کتابهايى که به اربعين مشهورند و تعداد آنها از صد کتاب تجاوز مىکند.
سوم. شرح يک حديث يا تکنگاريها، بدين صورت که يک حديث در يک رساله شرح شده است. تعداد اين شروح بسيار است و گاه بر يک حديث، دهها شرح توسط عالمان