علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ١١٨

گفته شد که خداي متعال در آيه ٤١ سوره مبارکه توبه، مؤمنان را از به صرف کردن اموال در راه خدا و حرکت جهادي در مقوله اقتصاد فرامي‌خواند. بنابراين مي‌توان نتيجه گرفت که رشد اخلاق زر اندوزانه در جامعه، اخلاق و رفتار اجتهادي در باب اقتصاد _ که همان صرف اموال در راه خداست _ را به حاشيه مي‌راند. از اين‌رو خداي متعال به تندي با زر اندوزان پول‌پرست سخن مي‌گويد و به آن‌ها وعده عذاب مي‌دهد.

٢. عمومي کردن اموال

خداوند با عمومي کردن برخي اموال و سپردن مسئوليت اجراي اين عمومي‌سازي به دست رسول خدا٦ از ويژه‌خواري و تورم اموال در دست اغنيا جلوگيري کرده است. از اين‌رو در آيه هفتم سوره حشر مي‌فرمايد:

Gما أَفاءَ اللَّهُ عَلى‌ رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُرى‌ فَلِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِي الْقُرْبى‌ وَ الْيَتامى‌ وَ الْمَساکِينِ وَ ابْنِ السَّبِيلِ کَيْ لَا يَکُونَ دُولَةً بَيْنَ الْأَغْنِياءِ مِنْکُمF.

هـ) فساد ستيزي در اقتصاد

هرگاه مشاغل باطل و باطل‌خواري در جامعه رشد کند، چرخه اقتصاد سالم و توليدگر دچار تزلزل مي‌شود و تا مرز بي‌رونقي و تعطيلي پيش خواهد رفت. در مجوعه تعاليم دين، آموزه‌هاي فسادستيز را مي‌توان در قالب عناوين زير يافت:

١. پرهيز دادن از احتکار

با الغاي خصوصيت از طلا و نقره _ که آيه منع کننده از زر اندوزي به آن اشاره کرده است _ مي‌توانيم به اين اصل کلي دست يابيم که اسلام با اندوختن هرگونه مالي که حقوق آن پرداخت نشود يا اين که نفس اندوختن، حقوقي را از ديگران ضايع کند، مخالف است. در لسان روايات، از اندوختن مال و مايحتاج مردم به احتکار تعبير شده است. از نظر اسلام، محتکر ملعون است[٣٢٥] و اولين ضرر احتکار متوجه عامه مردم مي‌شود. از اين‌رو مي‌بايست با محتکر برخوردي سريع و درخور شود. اميرالمؤمنين٧ به مالک اشتر مي‌فرمايد:

‌سفارش مرا درباره بازرگانان بپذير ... و اين را نيز بدان که در بسياري از آن‌ها تنگ‌نظري فاحش و بخل قبيح و احتکار منافع و زورگويي در خريد و فروش‌ها وجود

[٣٢٥]. نک: الکافي، ج٥، ص١٦٥.