علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ١٠
مقدمه
تاريخ کتاب، با تاريخ علم همراه است. هر جا دانشمندي بوده، کتاب نيز در آنجا حضور داشته است. سرگذشت کتاب، همانند سرگذشت علم، فراز و نشيبهاي متعددي طي کرده است. در گذشته، توليد و انتشار کتاب به شکل سنّتي و دستي صورت ميگرفته و هر عالِمي نوشتهاي را بر اساس نياز، سليقه و توانايي مالي خود براي خود کتاب ميکرده يا سفارش استنساخ آن را ميداده است. نسخههاي هر کتاب، نشانگر ذوق علمي و هنري دارنده آن و حاکي از توانايي اقتصادي وي نيز هست؛ از اينرو نسخههاي معتدد يک کتاب، با هم تفاوت اساسي داشتند.
حديث _ که بيان کننده سنّت و سيره معصومان: است _ در قالب کتاب و دستنوشتههاي بشري انتقال يافته است. بنابراين، نسخههاي خطي، گنجينههاي فرهنگي آيين و مذهب شيعه بوده و آشنايي، محافظت، تحقيق و تصحيح آنها ضرورت دارد. اين پژوهش با هدف آشنا کردن دانشپژوهان عرصه حديث با کتابهاي خطي، چاپ سنگي و شناخت عرصههاي نيازمند تحقيق، نوشته شده است و ايجاد انگيزه در دوستداران فرهنگ ديني براي تحقيق در اين زمينه، بيشترين فايده آن به شمار ميرود. با وجود نگارش مقالات و کتابهاي گوناگون در اينباره، مباحث آنان بيشتر تخصصي است و به روشهاي فهرستنويسي و تصحيح متون پرداختهاند و مباحث را به صورت روشمند مطرح نکردهاند.[٩] تحقيق پيش رو، در سه بخش آشنايي با نسخههاي خطي، تاريخ چاپ و انتشار کتاب در ايران و انواع نسخههاي خطي در عرصه حديث تنظيم شده است. مباحث تکميلي مانند روشهاي فهرستنويسي، انواع فهرستها و شيوههاي تصحيح و تحقيق متون حديثي، در مقالات جداگانه خواهد آمد.
الف) آشنايي با نسخههاي خطي
پيشينه علمى ملتها و تمدنها در لابهلاى نسخههاى خطى نهفته است. اما به دليل بيتوجهي به احياي کتابهاي خطي، پرداختن به آنها جايگاه و اهميتي بالا دارد. از سوي ديگر، بيشتر تصحيحها و تحقيقهاي حديثي، از نسخههاي خطي صورت ميگيرد.
[٩]. امتياز اين پژوهش، روشمندي آن است که مباحث را از ساده به تخصصي و کابردي بيان کرده و حاصل بيانات استاد علي صدرايي خويي در چند دوره تدريس در مرکز تخصصي علوم حديث حوزه علميه است.