از نظر شوشتری برخی از این منابع مستقیم شناخته شده ومعروف هستند و برخی شهرت کمتری دارند. وی در فصل شانزدهم مقدمه قاموس الرجال، مدارک رجال را به «مدارک معروف» و «مدارک غیر معروف» تقسیم نموده است. وی مدارک معروف فن رجال را رجال الكشی، رجال الطوسی، فهرست الطوسی و رجال النجاشی دانسته است. و مدارک غیر معروف فن رجال را به این صورت نام می‌برد: رجال البرقی، الفهرست ابن ندیم، الضعفاء ابن غضایری، رسالة ابی غالب زراری، مشیخة من لایحضره الفقیه، تاریخ بغداد، معجم الادباء حموی، الغیبة شیخ طوسی، الاختصاص، الارشاد و رسالة العددیة شیخ مفید. وی در باره خلاصة الاقوال علامه حلی می‌گوید که اگر در این کتاب از کتبی که امروزه در اختیار ما نیست، همچون بخشی از رجال عقیقی، رجال ابن عقده و بخشی از کتاب ثقا‌ة ابن غضایری و ... مطالبی را نقل کند، مورد قبول و جزء منابع رجال محسوب می‌شود. از طرف دیگر، اگر در کتاب الخلاصة، مطلبی از کتاب‌های فهرست نجاشی، طوسی و ... نقل شود که در نسخه امروزین ما وجود نداشته باشد، می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد.[٢] ناگفته پیداست که شوشتری منابع متأخری را که در باره رجال نگاشته شده است، به عنوان منابع و مدارک این فن مورد استفاده قرار نمی‌دهد.

منابع غیر مستقیم

از منظر شوشتری دسته دیگری از منابع فن رجال، منابعی هستند که به صورت غیر مستقیم به رجال مربوط می‌شوند و در معرفی و ارزیابی راویان کاربرد دارند. این منابع غیر مستقیم گستره وسیعی را پوشش می‌دهند و قابل شمارش نیستند؛ اما به طور کلی می‌توان آنها را در دو دسته معرفی کرد: یک دسته، «اطلاعات رجالی درکتب غیر رجالی» است. و دسته دیگر، «اطلاعات رجالی روایات راویان» است. در ادامه این نوشتار، به صورت عام به منابع غیر مستقیم فن رجال پرداخته می‌شود و بدین منظور، در آغاز به موضوع ارزش رجالی کتب غیر رجالی پرداخته و سپس، ارزش رجالی روایات راویان خواهد آمد.

ارزش رجالی کتب غیر رجالی

یکی از ویژگی‌ها و نقاط قوت قاموس الرجال، بهره‌برداری از کتب تاریخی، لغوی، ادبی، حدیثی و ... در کارهای رجالی است. شوشتری به علت تسلط و تبحر فراوان در رجال، تاریخ، لغت، حدیث

[١]. طبقات اعلام الشیعه و هو نقباء البشر، ج١، ص٢٦٥.

[٢]. «آیت الله علامه حاج شیخ محمد تقی شیخ شوشتری:رجالی عظیم معاصر»، ص٤؛ چهل مقاله، ص٣٢٩- ٣٣٠.