١ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص

علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٨٢ - گونه شناسی روایات القرائات

قرائت بودن.

٥. کاستن یک یا چند کلمه

در هیجده روایت چنین تغییری به چشم می‌خورد.[١] در احادیثی از این دسته آمده که آیاتی از سوره احزاب حذف شده است.[٢] ولی در حدیثی قابل تأمل راوی به امام باقر٧ می‌گوید که عامه معتقدند آیات زیادی از سوره احزاب حذف شده است. امام باقر٧ می‌گوید: سبحان الله، آنچه حذف شده، در آن است. راوی می‌پرسد: کجاست؟ امام در پاسخ می‌گوید: «به خدا، نزد ماست».[٣] از این حدیث به دست می‌آید که کاستی‌های ادعا شده از مقوله تفسیری است. این روایت افزون بر روایات این دسته، بر روایات دستۀ پیشین هم حاکم است و نشان می‌دهد که زیادات ادعا شده، تنها برای اظهار معانی نهفته نزد ائمه بیان شده است.

٦. ترکیبی از موارد پیشین

در ٦٩ روایت آمیزه‌ای از تغییر تلفظ، جایگزینی، افزایش و کاهش دیده می‌شود.[٤] بیشتر این موارد ترکیبی از دسته دوم(جایگزینی) و چهارم(زیادت) هستند و مطالبی که در مورد آنها گفته شد، در این مورد هم صادق است. تفاوت قرائات منقول از یک امام درباره آیه‌ای واحد[٥] و تفسیری بودن روایت در منابع دیگر[٦] نشان می‌دهد که تمامی این موارد را نمی‌توان قرائت به شمار آورد.

٧. بدون تغییر

در شانزده روایت کتاب سیاری قرائت مشهور، بدون هیچ تغییری، آورده شده است.[٧] بی شک این دسته از روایات از دایره احادیث تحریف خارج خواهند بود.

دانشیانی که روایات تحریف، بویژه روایات القرائات سیاری را نقد کرده‌اند، به ادله‌ای چون عدم دلالت روایات بر تحریف به معنای مورد منازعه، تفسیری بودن روایات، مخالفت روایات با قرآن، سنت و اجماع مسلمانان، تشویش متن روایات، ناسازگاری اضافات ادعا شده با آهنگ


[١]. تفسیر القمی، ج٢، ص٦٦؛ الکافی، ج١، ص٤١٦؛ علل الشرایع، ج١، ص١٢٢.

[٢]. کتاب القرائات، ح٣٧٨.

[٣]. تفسیر فرات الکوفی، ص٢٩١.

[٤]. کتاب القرائات، ح٤٩٠.

[٥]. همان، ح ٣٠٠، ٣٤٧، ٣٧٨، ٤٩٠، ٤٩٥، ٥٣٥.

[٦]. برای نمونه مقایسه کنید: ح٤٦ و ٤٧ و ٨٢ و ٨٣ و ٨٥؛ ١١٥ و ١١٦ و ١١٧؛ ٣١٣ و ٣١٤؛ ٣١٦ و ٣١٧؛ ٣١٨ و ٣٢٠؛ ٦٦٥ و ٦٦٦ و ٦٦٧ و ٦٦٨.

[٧]. همان، ح٣٤٥.