در این روایت _ که خطاب به اصبغ بن نباته[١] صادر شده است _ امیر المؤمنین٧ به بیان معنای واقعی «نعمت» پرداخته و آن را به وجود اهل‌بیت: تفسیر فرموده‌اند.

اما وقتی که ابن کوّاء[٢] در مورد همین آیه از امام٧ سؤال می‌کند، نوع خطاب امام متفاوت می‌شود.

عن ذریح، عن أبی عبد الله٧ قال: سمعته یقول: جاء ابن الكوّاء إلی أمیرالمؤمنین٧ فسأله عن قول الله Gألَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ بَدَّلُواْ نِعْمَةَ اللّهِ كُفْرًا وَأحَلُّواْ قَوْمَهُمْ دَارَ الْبَوَارِF، قال: تلك قریش، بدّلوا نعمة الله كفراً و كذّبوا نبیّهم یوم بدر؛[٣]

ابن کوّاء نزد امیر المؤمنین٧ آمد و در مورد سخن خداوند «آیا ندیدی حال کسانی را که نعمت خداوند را به ناسپاسی، تغییر دادند و قوم خویش را به سرای هلاکت درآوردند»، سؤال کرد. امام فرمودند: منظور از آن (الّذین) قریش است که نعمت خدا را از روی ناسپاسی بدل کردند و پیامبرشان را در روز بدر تکذیب کردند.

در این روایت، امام٧ _ که مخاطب را شایستۀ دریافت معنای عمیق آیه نمی‌بینند _ سخنی از معنای «نعمت» به میان نیاورده‌اند. تنها مصداق کسانی را بیان فرمودند که نعمت خداوند را از روی ناسپاسی تغییر دادند. علاوه بر این که قریش، تنها یکی از مصادیق «الّذین بدّلوا نعمة الله کفراً» هستند؛ اما مطابق تفسیری که امام٧ به اصبغ فرموده‌اند، این گروه مصادیق بسیار دیگری نیز دارد که در خور فهم ابن کوّاء نبوده است.

غالی و قاصر

دیگر از ویژگی‌هایی که می‌تواند خطاب خاصی از معصوم٧ را به دنبال داشته باشد، اهل غلو

[١]. الکافی، ج١، کتاب الحجّة، باب أنّ الآیات التی ذکرها الله عزّ وجلّ فی کتابه هم الائمّة:، ص٢٩٧، ح ٣.

[٢]. ثابت بن دینار مشهور به أبو حمزۀ ثُمالی از اصحاب برجستۀ ائمّه: و روات جلیل القدر شیعه است. کشی در روایتی در بارۀ او این‌گونه نقل می‌کند: «و قال الفضل بن شاذان: سمعت الثقة یقول: سمعت الرضا٧ یقول: أبو حمزة الثمالی فی زمانه کسلمان فی زمانه، و ذلک أنّه خدم أربعة منّا علی بن الحسین و محمد بن علی و جعفر بن محمد و برهة من عصر موسی بن جعفر٨» (اختیار معرفة الرجال، ج٢، ص٧٨١).

[٣]. سوره ابراهیم، آیه ٢٨-٢٩.