راوی این حدیث حصین بن عقبه فزاری از روات موثّق اهل سنّت است.[١] مخاطب روایت نیز یا خود از اهل سنت بوده و یا اگر مخاطب سنی نباشد، حضور حصین بن عقبه موجب این خطاب امام شده است. علاوه بر این که ممکن است خود فزاری مخاطب بوده باشد که با صیغۀ مجهول بیان کرده است. در هر صورت سنّی مذهب بودن مخاطب یا مستمع در این روایت، موجب تفاوت خطاب امام٧ و بیان تفسیری دیگر از آیه شده است.

امامی و غیر امامی

از دیگر ویژگی‌های مؤثّر مخاطب را باید امامی[٢] یا غیر امامی بودن او دانست. در روایات بسیاری امامی بودن مخاطب یا غیر امامی بودن او اعم از زیدی[٣]، اسماعیلی[٤]، فطحی[٥]، واقفی[٦] و ...، نوع خاصی از خطاب را به همراه داشته است.

نمونه:

در روایتی که جابر بن یزید جعفی از امام باقر٧ نقل می‌کند، دربارۀ قائم٧ از آن‌حضرت سؤال می‌شود؛ امام دست خود را بر امام صادق٧ می‌زنند و می‌فرمایند: «هذا و الله قائم آل محمّد ٦». عنبسه که ظاهراً روایت را بعدها از جابر دریافت کرده است، پس از شهادت امام باقر٧، خدمت امام صادق٧ مشرّف شده و این مطلب را برای حضرت بیان می‌دارد؛ امام در جواب فرمودند:

[١]. شیخ طوسی او را از اصحاب امام باقر٧ معرفی می‌کند (ر.ک: رجال الطوسی، ص١٣٧).

[٢]. سوره فصّلت، آیه ٢٩.

[٣]. الکافی، ج٨، باب فی قوله «ربّنا أرنا الّذین أضلاّنا من الجنّ والإنس»، ص٣٣٤، ح ٥٢٤.

[٤]. المستدرک علی الصحیحین، ج٢، ص٤٤٠.

[٥]. ابن حبّان او را از راویان ثقه معرفی می‌کند: «حصین بن عقبة الفزاری یروی عن علی و سلمان، و هو أخو زید بن عقبة، روی عنه ابنه مالک و صالح بن خباب» ( کتاب الثقات، ج٤، ص١٥٧). همچنین ر.ک: تهذیب الکمال فی أسماء الرجال، ج٦، ص٥٣١.

[٦]. الشیعة الإمامیة الیوم طائفة عظمی من المسلمین یؤمنون بالله العلی العظیم و لایشرکون به شیئاً... و یعتقدون بأنّ الله تعالی أمر نبیّه بنصب علی بن أبی طالب٧، و هم معتقدون بإمامة أحد عشر إماماً من ولد علی و فاطمة بعد الإعتقاد بولایة علی بن أبی طالب، و هم: الحسن بن علی المجتبی، ثمّ أخوه الحسین الشهید بکربلاء...ثمّ المنتظر المهدی صلوات الله علیهم أجمعین ( الشیعة، به نقل از: نشوء المذاهب و الفرق الإسلامیة، ص٣٨ و ٣٩).