علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٤ - اصل حمل بر صحت اعتبار و كاربست
میشنویم، به دست دهیم.[١]
از این منظر، اصل حمل بر صحت یا تفسیر به احسن در پی به دست دادن شیوهای برای تفسیر سخنان و عقاید دیگران است و میکوشد تا معقولیت گفتار کسی را به حداکثر برساند. در این صورت، به نوشته ریچارد فِلْدْمَن، این اصل دو جنبه خواهد داشت: معقولیت و حقیقت. مقصود از معقولیت آن است که باید فرض کنیم کسی که سخنی میگوید معقولانه حرف زده است و مقصود از حقیقت، آن است که با این اصل بکوشیم بیشترین حقیقت و واقع امر را به دست آوریم.[٢] اگر این اصل را، اصلی معرفتی در نظر گرفتیم، میتوان سه صورتبندی از آن به دست داد: ضعیف، میانه، و شدید. طبق روایت ضعیف این اصل، باید اصل خیرخواهی یا احسان را در تفاسیر خود مد نظر داشته باشیم و در عین حال این زمینه را به دست میدهد تا بتوانیم خطا و نادرستی سخن کسی را بیان کنیم. روایت میانه اصل را بر معقولیت گوینده میگذارد، جز در مواردی که دلیلی موجه بر خلاف آن داشته باشیم؛ حال آن که روایت شدید آن مدعی است انسان نظاممند است و نباید به گونهای سخن کسی تفسیر شود که یکسره نامعقول به نظر برسد. روایت ضعیف این اصل مقبولیت عمومی دارد، حال آن که صورتبندی شدید آن محل بحث است.
از نظر عدهای، اصل حمل بر صحت اصلی اخلاقی است و از نظر عدهای دیگر معرفتی. اگر آن را تفسیری اخلاقی کردیم، بیانگر لزوم انصاف نسبت به دیگران و توجه به احوال آنان است. اگر آن را اصلی معرفتی دانستیم، گویای آن است که بهترین راه وصول به حقیقت و کسب حقایق بیشتر، کاربست این اصل است. از این جهت، تفسیر نادرست سخن دیگران، چه بسا امکان ابطال آن را بهتر فراهم کند، با این حال، مانع فهم حقیقت میگردد.[٣]
الزامات
به کارگیری این اصل و پیروی از آن به مثابه روشی تفسیری، نیازمند تلاشی مُجدِّانه و تن دادن به الزامات خاصی است که در این جا به دو الزام یا لازمه اساسی آن اشاره میشود. نخست، انتخاب بهترین و برترین تبیین و دیگری پرهیز از خطای آدمک پوشالی.
١. انتخاب بهترین تبیین
الزام نخست اصل تفسیر به احسن آن است که در شرایط برابر، از میان دو استدلال، از نظر قوت، مساوی آن را که دفاعپذیرتر و موجهتر است برگزینیم؛ به هنگام تردید و دودلی برترین گزینه
[١]. The Philosopher's Toolkit: A compendium of Philosophical Concepts and Methods، p.١١٣.
[٢]. Bioethics: an introduction for the biosciences, p.x.
[٣]. Charity, principle of, by Richard Feldman in The Routledge Encyclopedia of philosophy, Vol.٢, p.٢٨٢.