زيارتگاههاى عراق (معرفى زيارتگاه هاى مشهور در كشور عراق) - فقیه بحرالعلوم، محمدمهدی - الصفحة ٣٠٩ - نگاهى به زندگانى عباس بن موسى (ع)
بنابراين معلوم مىگردد برخلاف نظر مامقانى و تسترى، هيچ ذمّى متوجه عباس بن موسى (ع) نيست و خبر كلينى در كافى و شيخ صدوق در عيون، درباره نزاع وى با امام رضا (ع) نيز در غايت ضعف مىباشد. از اينرو بايد گفت عباس بن موسى (ع) ثقه است و از اصحاب پدر و برادر گرانقدرش، امام رضا (ع)، به حساب مىآيد و حمله تند مرحوم مامقانى و بهويژه تسترى به او، تنها از روايت منقول از كلينى و صدوق، نشأت گرفته است و عباس، همچنان در ثقات اصحاب پدر و برادرش، بهشمار مىآيد.
به هرحال، از تاريخ وفات عباس بن موسى (ع)، اطلاع دقيقى در دست نيست. تنها همين قدر مىدانيم كه وى، تا قبل از سال ٢٠٣ ه. ق، زنده بوده[١١٣٢] و گويا چنانكه از وصيتنامه امام موسى كاظم (ع) فهميده مىشود، عباس، كوچكتر از امام رضا (ع) و ابراهيم و بزرگتر از اسماعيل و احمد بوده است[١١٣٣].
همگى علماى انساب، به تداوم نسل عباس بن موسى (ع) قائلاند.[١١٣٤] اما برخى، او را معقّب مكثّر و پارهاى ديگر وى را معقّب قليل، دانستهاند.[١١٣٥] به هرحال، او با فاطمه، دختر محمد الديباج بن امام جعفر صادق (ع)، ازدواج نمود و از او، صاحب يك فرزند بهنام موسى شد. همچنين قاسم، فرزند ديگر او، از كنيزى بهنام «علم» بهدنيا آمد.[١١٣٦] «محمد كاظم يمانى»، متوفاى قرن نهم هجرى، تعداد فرزندان عباس را هشت تن مىداند. از اينرو وى فضل اكبر، فضل اصغر، محمد، على، جعفر و احمد را بر تعداد فرزندان، افزوده است و مىنويسد كه آنها بلاعقب بودهاند.[١١٣٧]
[١١٣٢] . احسن التراجم، عبدالحسين شبسترى، ج ١، ص ٣٤٥؛ تاريخ كوفه، حسن براقى، ص ٢٣٤.
[١١٣٣] . جامع الأنساب، سيدمحمد على روضاتى، ج ١، ص ٧٠.
[١١٣٤] . المعقّبين، عبيدالله بن الحسين بن زين العابدين ٧، ص ٨٤؛ الشجرة المباركه، امام فخررازى، ص ٧٧؛ الاصيلى، ص ١٧٩؛ سراج الانساب، عبدالرحمان بن كياء، ص ٣٧؛ منتهى الآمال، ج ٢، ص ٢٤٨.
[١١٣٥] . عمدة الطالب، ابن عنبه، ص ١٩٧؛ الفصول الفخريّه، جمال الدين احمد بن عنبه، ص ١٤٣؛ الأنساب، بيهقى، ج ١، ص ٣٩٤؛ تهذيبالأنساب، ابوالحسن محمدشرف عبيدلى، ص ٤٦٧.
[١١٣٦] . الفخرى، ابوالحسن محمدشرف عبيدلى، ص ١٥؛ الشجرة المباركه، ص ٨٨؛ سرّالسلسله العلويه، ص ٤٢.
[١١٣٧] . النفحة العنبريه، محمد كاظم اليمانى، ص ٨٨.