زيارتگاههاى عراق (معرفى زيارتگاه هاى مشهور در كشور عراق) - فقیه بحرالعلوم، محمدمهدی - الصفحة ٣٨٤ - ٣٩٦ مزار سيد يحيى بن قاسم حسنى
اتاق مرقد، شامل يك اتاق مربعشكلى است كه با چهار پلكان مرمرى، از سطح زمين پايينتر مىرود و بر سر درش از بيرون، با آجرهايى به اشكال هندسى و رنگى، كتيبهاى ايجاد شده كه دربردارنده كلمات زيادى است. اما به علت گذشت زمان، خواندن آن، امكانپذير نيست.
ورودى، در ديواره شمال شرقى قرار دارد و هنگام ورود به آن، اتاق مستطيل شكلى، به ابعاد ٧* ٩٠/ ٧ متر، به چشم مىخورد كه ميان آن، صندوق پركارى از چوب، وجود دارد كه متعلق به يحيى بن قاسم است و روى آن، اسامى چهارده معصوم، صلوات و آيةالكرسى و همچنين متن زير، نوشته شده است: «هذا قبر يحيى بن القاسم بن الحسن ابن علي بن ابيطالب صلوات الله عليه اجمين تطوع بعمله العبدالفقير الراجي رحمة ربه لؤلؤ ابن عبدالله ولي آله محمد سنة سبع وثلاثين وستمائة». گرداگرد ضريح نيز با آيات قرآن، تزيين شده است.
ديوارهاى اتاق، چنان هنرمندانه و تنها با آجر و گچبرى، اشكال هندسى دو ستارهاى چندپر، به وجود آوردهاند كه خيره كننده و در نوع خود، بىنظير است. به ويژه مقرنسكارى آن با رنگهاى مختلف، بالاى ديوار و كنار پنجرهها، نوعآورى بديعى در اين فن است.
در ارتفاع ٣٠/ ١ مترى از زمين، گرداگرد اتاق، يك رديف كتيبه روى سنگ مرمر سياه، نقش بسته كه با گچ سفيد، پر شده است و شامل آيات قرآن و ادعيه مىباشد. در زاويه جنوبى اتاق، محراب گچبرى شده پركارى قرار دارد كه بر اثر رطوبت موجود، متأسفانه بخشى از كتيبهها و نيز گچبرىاش، از بين رفته است.
در سال ٧١٩ ه. ق، حاجى ابراهيم، بناى قبر را تعمير كرد و همين تاريخ را بر دور ضريح افزود. همچنين سيد نزار حسينى، نقيب موصل، آخرين شخص است كه تعميرى بر اين بقعه، انجام داده است. گنبد بنا، به شكل مخروطى و داراى دوازده ضلع به نامهاى ائمه معصوم (عليهم السلام) است كه بر مكعبى به ابعاد ٢٠/ ١٢* ٢٠/ ١١* ٧٠/ ٨ متر، واقع شده و ارتفاع آن از سطح بام، ٥/ ٧ متر و ارتفاع كلى بنا، ١٨ متر است.[١٣٧٥]

...
[١٣٧٥] . القباب المخروطية فى العراق، صص ٥١- ٥٧؛ دليل العتبات والمراقد فى العراق، ص ١٩٧؛ العمارة العربية الاسلاميه، صص ٦١- ٦٥.