مى‌داند[٣٣٦]. مورخ ديگرى، به نام محلى (متوفاى ٦٥٢ ه. ق)، سال ولادت زيد بن على را سال ٧٥ ه. ق، ياد مى‌كند[٣٣٧]. گرچه دانشمند بزرگ شيعه، شيخ مفيد (رحمه الله)، به سال ولادت او اشاره نكرده، اما نتيجه كلام وى، مؤيد قول ابن‌عساكر است؛ زيرا روايات، متفّق است كه ايشان هنگام شهادت، ٤٢ سال‌[٣٣٨] سن داشت و شيخ مفيد، سال شهادت ايشان را ١٢٠ ه. ق، مى‌داند. بنابراين ولادت او، سال ٧٨ ه. ق، مى‌باشد. اما شيخ مفيد در كتاب ديگرش به نام «مسار الشيعه»، سال شهادت زيد را اول صفر ١٢١ ه. ق، ذكر مى‌كند و گويا وى، اين تاريخ را اختيار كرده است‌[٣٣٩]. بعضى از محققان نيز اين قول را پذيرفته و با كم كردن مدت عمر ايشان، تولد وى را در سال ٧٩ ه. ق، ذكر نموده‌اند كه اين قول، به درستى، نزديك‌تر مى‌باشد.

مادر زيد: درباره نام مادر زيد نيز اختلاف است؛ شمارى از مورخان و علماى انساب، نام او را «غزاله»[٣٤٠] نوشته‌اند. بعضى، از او به نام «جيّد»[٣٤١] يا «جيدا» و بعضى ديگر، به‌نام «حيدان»[٣٤٢] ياد كرده‌اند. در روايتى نيز آمده كه نام وى، «حوراء» بوده است.[٣٤٣] به هرحال، او كنيزى شايسته و بانجابت بود كه مختار بن ابى‌عبيده ثقفى،[٣٤٤] او را به سى هزار

[٣٣٦] . تاريخ مدينة دمشق، ج ١٩، ص ٤٥٥.

[٣٣٧] . الحدائق الوردية، ج ١، ص ١٤٣.

[٣٣٨] . الارشاد، ج ١، ص ١٤٨؛ تاريخ طبرى، ج ٨، ص ٢٧٢؛ طبقات الكبرى، ج ٥، ص ٢٥٠.

[٣٣٩] . قاموس الرجال، ج ٤، ص ٤٧١؛ قيام زيد بن على( ع)، ص ١٨.

[٣٤٠] . المجدى، ص ١٥٦؛ زيد الشهيد( ع)، ص ٨.

[٣٤١] . نهاية الاختصار، ص ٦٦؛ سرّ السلسلة العلويّة، صص ٣٢ و ٥٦؛ الحدائق الوردّية، ص ٤٥١.

[٣٤٢] . بحار الانوار، ج ٤٦، ص ٢١٥؛ ثورة زيد بن على( ع)، ص ٢٦.

[٣٤٣] . فرحة الغرى، ص ٢٦٢؛ كامل مبرّد، ج ٣، ص ١٨٩؛ أعيان الشيعه، ج ٧، ص ١٠٧.

[٣٤٤] . علامه امينى در كتاب الغدير، ج ٢، صص ٣٤٨ ٣٤٣، قيام مختار را نهضتى شرعى و الهى و مورد رضاى امام، توصيف مى‌كند. در همين رابطه، محقق عالى مقام، جناب سيد ابو فاضل رضوى اردكانى، كتاب مستقلى به نام قيام مختار، تأليف نموده است كه در نوع خود، كم‌نظير است. وى در اين كتاب، قيام مختار ابى عبيده ثقفى، انگيزه قيام، كيفيت جهاد، اصحاب و ياران، اقوال علما را درباره شخصيت مختار، را به خوبى بررسى و تحليل نموده است.