زيارتگاههاى عراق (معرفى زيارتگاه هاى مشهور در كشور عراق) - فقیه بحرالعلوم، محمدمهدی - الصفحة ٣٧٠ - ٣٨٥ مزار امامزاده امكلثوم دختر امام على (ع)

٣٨٤. مزار امامزاده ابراهيم بن جعفر صادق (ع)

اين زيارتگاه، به امامزاده‌اى به نام «ابراهيم مجاب»، فرزند امام جعفر صادق (ع) منسوب است. حال آنكه مى‌دانيم ميان امامزادگان و نوادگان امامان، تنها ابراهيم، فرزند محمد عابد، فرزند امام موسى كاظم (ع)، ملقب به «مجاب» بوده است و از سوى ديگر، مورخان و علماى انساب، فرزندى به نام ابراهيم، براى امام جعفر صادق (ع)، ذكر نكرده‌اند. بنابراين انتساب اين بقعه، به امامزاده‌اى كه وجود خارجى ندارد، صحيح به نظر نمى‌رسد.

به عقيده سعيد ديوه‌جى و با استناد به كتيبه‌هاى موجود در اين بنا، اين زيارتگاه در اصل، مسجد و مقبره «ابراهيم مهرانى جرّاحى» و همسرش، حسنه خاتون، دختر قرابلى بوده است كه بعدها بدرالدين لؤلؤ، ساختمان آن را بازسازى كرده و به ابراهيم مجاب، فرزند امام جعفر صادق (ع)، منسوب نموده است. ابراهيم جرّاحى، حاكم قلعه جرّاحيه، از توابع موصل و از هواداران «عدى بن مسافر هكارى»، مؤسس طريقه عدويه بوده است كه بعدها به فرقه يزيديه، تبديل شد. او، اين مسجد و مقبره را در سال ٤٩٨ ه. ق، ساخت و پس از مرگ، در آن به خاك سپرده شد.[١٣٣٢]

گفتنى است در اين زيارتگاه، سنگ قبر سياه‌رنگى به ابعاد ٣٣* ١٥ سانتى‌متر، وجود دارد كه بر آن، نقش مسجدالحرام حك شده است و در حاشيه آن، كتيبه‌اى بيانگر ساخته شدن مسجد و مقبره به دست ابراهيم جراحى، وجود دارد و به علت اهميت آن، به موزه آثار عربى در بغداد، منتقل شد و در آنجا نگهدارى مى‌شود. اين نقش، احتمالًا قديمى‌ترين نقش موجود از خانه كعبه و مسجدالحرام است كه سالم باقى مانده‌[١٣٣٣] و از نظر هنرى و معمارى، از اهميت ويژه‌اى برخوردار است.

٣٨٥. مزار امامزاده ام‌كلثوم دختر امام على (ع)

اين زيارتگاه كه نزديك قلعه موصل قرار دارد، با عنوان دختر امام على (ع) و همسر

[١٣٣٢] . الموصل فى العهد الاتابكى، ص ١٥٩.

[١٣٣٣] . همان، ص ١٦٠.