زيارتگاههاى عراق (معرفى زيارتگاه هاى مشهور در كشور عراق) - فقیه بحرالعلوم، محمدمهدی - الصفحة ١٩٣ - ٢٧٥ مرقد حسن بصرى و ابنسيرين

كار خلافت را بدون مشورت مسلمين ربود ... دوم فرزند خود يزيد را كه دائم الخمر است، به ولايت عهد و خلافت مسلمين منصوب كرد ... سيم اينكه زياد را برادر خود نمود ... چهارم قتل حجر و ياران او.»[٦٧٧] وى على (ع) را برتر از معاويه مى‌دانست و از پيامبر خدا (ص) نقل كرد: «هرگاه معاوية بن ابى‌سفيان را ديديد كه بر منبر خطبه مى‌خواند، گردنش را بزنيد. (مسلمانان) چنان (كه او فرموده بود) نكردند و از اين‌رو رستگار نشدند».[٦٧٨]

حسن بصرى بيشتر عمر خود را در بصره گذراند و با تشكيل محافل علمى رهبرى فكرى بصره را در فقه و تفسير و ... به دست گرفت و در حوادث و رخدادهاى پيش آمده، زعامت فكرى آنان را بر عهده داشت. وى به لحاظ سياسى اهل تقيه بود و از مجموع سخنان او به دست مى‌آيد كه وى مخالفت با حكومت را در قالب قيام مسلحانه جايز نمى‌دانست. به عنوان مثال در حكومت ظالمانه حجاج و قيام ابن اشعث زمانى كه مردم نظر وى را جويا شدند، در پاسخ چنين گفت: «اى مردم به خدا سوگند كه خداوند حجاج را براى عقوبت شما بر شما چيره كرده است. با شمشير با عقوبت خدا معارضه نكنيد. بر شما باد به آرامش و تضرع به پيشگاه خداوند ... اگر مردم هنگامى كه از سوى سلطان گرفتار مى‌شوند شكيبايى كنند، چيزى نمى‌گذرد كه گشايش مى‌يابند؛ ولى دشوارى در اين است كه به شمشير روى مى‌آورند و بر آن توكل مى‌كنند و به خدا سوگند هرگز روى خوبى و خوشى را نمى‌بينند.»[٦٧٩] در جريان يزيد بن مهلب نيز هر چند از شاميان اعلان بيزارى جست؛[٦٨٠] اما با شورش عليه آنها مخالف بود.[٦٨١] وى تقيه را واجب مى‌دانست‌[٦٨٢] و در اين راستا با حركت سعيد بن جبير نيز موافق نبود.

[٦٧٧] . الكامل فى التاريخ، ج ١١، ص ٢٥.

[٦٧٨] . وقعه صفين، ص ٢٩٣.

[٦٧٩] . الطبقات الكبرى، ج ٧، ص ١٦٩.

[٦٨٠] . تاريخ طبرى، ج ٩، ص ~٣٩٩٣

[٦٨١] . همان، ص ٣٩٩٢.

[٦٨٢] . الطبقات الكبرى، ج ٦، ص ٧١٨.